باز اندیشی اجتهاد در عصر هوش مصنوعی: ظرفیت ها، چالش ها و پیامد های روش شناختی

چکیده مقاله

پیشرفت های شتابان در حوزه هوش مصنوعی، پرسش های بنیادینی را درباره جایگاه، کارکرد و آینده فرآیند اجتهاد در سنت های فقهی مختلف برانگیخته است این پژوهش با رویکردی توصیفی تحلیلی، و با روش گردآوری اطلاعات کتاب خانه ای، ظرفیت ها، چالش ها و پیامدهای معرفتی و اصولی هوش مصنوعی را در نسبت با فرآیند استنباط احکام بررسی کرده است در بخش نخست، مقاله نشان می دهد که هوش مصنوعی می تواند با تسریع فحص از ادله، افزایش دقت در تحلیل متون، فراهم کردن امکان مطالعات تطبیقی گسترده و داده کاوی موضوعات، و تقویت نظام پیش فرض های اجتهادی، به مثابه ابزاری کمکی در ارتقای کیفیت استنباط عمل کند در بخش دوم، چالش های بنیادینی همچون ناتوانی هوش مصنوعی در فهم قصد شارع و کشف مراد حقیقی نص، مسئله ی مرجعیت و مسئولیت در صدور حکم، و خطر تشدید سوگیری ها و تضعیف عینیت بررسی شده است در بخش سوم، پیامدهای این تحولات در ساختار فقاهت، از جمله بازتعریف نقش مجتهد، ضرورت تدوین اصول و قواعد جدید برای تنظیم رابطه انسان و هوش مصنوعی، و تغییر در پیش نیازهای اجتهاد، مورد ارزیابی قرار می گیرد یافته پژوهش نشان می دهد که هوش مصنوعی نه جایگزین مجتهد، بلکه ابزاری توان افزا است که می تواند در صورت تنظیم اصول و قواعد متقن، نقش موثری در ارتقای روش استنباط داشته باشد، اما غفلت از چالش های معرفتی آن می تواند پیامدهای جدی برای اعتبار و حجیت فرآیند اجتهاد در هر سنت فقهی به همراه آورد

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

احسان الله غفوری

دانشجوی دکتری اصول فقه اسلامی در جامعه المصطفی العالمیه واحد گرگان

هدایت حسین محصلی

ستادیار گروه فقه و اصول در جامعه المصطفی العالمیه – واحد گرگان

عبدالرحمن مخلص

دانشجوی دکتری اصول فقه اسلامی در جامعه المصطفی العالمیه – واحد گرگان

�فوری، احسان الله و حسین محصلی، هدایت و مخلص، عبدالرحمن،1404،باز اندیشی اجتهاد در عصر هوش مصنوعی: ظرفیت ها، چالش ها و پیامد های روش شناختی،اولین کنفرانس بین المللی مدیریت، علوم کامپیوتر و هوش مصنوعی،تهران

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات اولین کنفرانس بین المللی مدیریت، علوم کامپیوتر و هوش مصنوعی30 بهمن 1404 · تهران