اگزمپلوم در شاهنامه فردوسی

چکیده مقاله

تربیتی، حکایت تمثیلی نوعی از تمثیل در انواع ادبی است که به لحاظ شخصیت اصلی داستان به فابل و پارابل تقسیم می شود؛ به آن دسته از حکایاتی که داستان مشهوری را به ذهن تبادر می کند داستان مثال یا اگزمپلوم گفته می شود که برخوردار از نتیجه اخلاقی و تعلیمی است؛ این نوع از تمثیل در شاهنامه حکیم فردوسی به وفور مشاهده می شود که شیوه بیان وی در به کارگیری آن در قالب شرح داستان و بیان خلاصه وار است؛ هدف از این نوع تمثیل، آموزش و انتقال نکات آشکار نمودن روحیات و تجربیات اقوام مختلف، حسی نمودن مسائل و حقایق پیچیده عقلی دور از دسترس، زینت بخشیدن به کلام و ارائه پند و اندرزی است که تلخی و خشکی را به وسیله تمثیل به حداقل می رساند؛ نگارندگان در این پژوهش به روش توصیفی تحلیلی به بررسی ۱۸ داستان منتخب از شاهنامه پرداخته اند که نتیجه حاصل از آن، مشاهده انواع اگزمپلوم از قبیل اساطیری، سامی، اساطیری پهلوانی، پهلوانی سامی، پهلوانی دینی و مذهبی، پهلوانی تاریخی، تاریخی اساطیری، تاریخی سامی، تاریخی پهلوانی، تاریخی تاریخی و داستانی حکایی بوده است تعداد شواهد موجود در تقسیم بندی داستان ها ۱۴۹ نمونه بوده و بسامد اگزمپلوم از نوع اساطیری سامی نسبت به سایر بخش ها فراوان است؛ ناگفته نماند که هدف شاعر القای پیامی و رای ظاهر داستان به خواننده است که همراه با شواهد تمام بخش ها با ترسیم جدول و نمودار و ذکر تعداد بسامد آنها ارائه شده است