اشتراک منابع نفتی فرامرزی (میدان های مشترک) در خلیج فارس و الزامات داوری برای تحدید حدود و بهره برداری عادلانه؛ درس هایی از پرونده های داوری دریای شمال

چکیده مقاله

پژوهش حاضر با تمرکز بر «اشتراک منابع نفتی و گازی فرامرزی در خلیج فارس و الزامات داوری برای تحدید حدود و بهره برداری عادلانه، با نگاهی انتقادی به درس های استخراج شده از پرونده های دریای شمال»، به بررسی یکی از پیچیده ترین و مناقشه برانگیزترین موضوعات حقوق بین الملل معاصر می پردازد؛ موضوعی که پیوندی ناگسستنی میان حقوق دریاها، حقوق انرژی، ژئوپلیتیک منطقه ای و سازوکارهای حل وفصل اختلافات برقرار می کند خلیج فارس به عنوان یکی از متراکم ترین خاستگاه های میدان های مشترک جهان، صحنه ای است که در آن مرزهای سیاسی دولت های ساحلی با مرزهای طبیعی و زمین شناختی مخازن منطبق نیست و همین عدم انطباق موجب بروز چالش های حقوقی و فنی متعدد در بهره برداری از این منابع می شود یافته های پژوهش نشان می دهد که تحدید حدود، هرچند شرط ضروری برای تعیین قلمرو صلاحیت دولت هاست، به تنهایی قادر به تضمین بهره برداری منصفانه و پایدار از منابع مشترک نیست؛ زیرا ساختار پویا و فرامرزی مخزن، عملیات یک جانبه را به اقدامی بالقوه زیان بار برای طرف مقابل تبدیل می کند از این رو، مدیریت و بهره برداری عادلانه از چنین منابعی نیازمند تلفیق اصول همکاری، انصاف، منع اضرار و استفاده از سازوکارهای فنی و حقوقی مکمل است تحقیق حاضر نشان می دهد که روش های صرفا سیاسی و مذاکره محور در خلیج فارس به دلیل وجود بی اعتمادی، رقابت انرژی، اختلافات سرزمینی و ملاحظات امنیتی غالبا ناکارآمد بوده اند در مقابل، داوری بین المللی با قابلیت انتخاب داور متخصص، بهره گیری از کارشناسان فنی، انعطاف در طراحی راه حل ها، امکان صدور دستورات موقت و قابلیت ارزیابی فنی حقوقی مخزن کارآمدترین و منصفانه ترین ابزار برای حل اختلافات پیچیده میدان های مشترک محسوب می شود تحلیل تطبیقی تجربه دریای شمال نیز نشان می دهد که موفقیت آن منطقه نه به الگوی ثابت یا نهادهای خاص، بلکه به اصول راهنمایی مربوط است که توجه هم زمان به تحدید حدود، مدیریت واحد، همکاری فنی و داوری پذیری را ایجاب می کنند هرچند شرایط ژئوپلیتیکی و ساختاری خلیج فارس با اروپا تفاوت دارد، اما اصول مستفاد از آن تجربه می توانند برای منطقه الهام بخش باشند بر این اساس، نتیجه گیری نهایی پژوهش بر این مبنا استوار است که آینده مدیریت میدان های مشترک خلیج فارس در گرو عبور از برداشت های صرفا یک جانبه محور و حرکت به سوی رژیم های همکاری محور، عدالت محور و داوری پذیر است تنها با تکیه بر ترکیبی از تحدید حدود، مدیریت واحد مخزن، سازوکارهای حل اختلاف چندمرحله ای و داوری فنی حقوقی می توان بهره برداری پایدار و عادلانه از این منابع راهبردی را تضمین کرد در نهایت، پژوهش بر ضرورت بومی سازی الگوهای بین المللی و طراحی چارچوبی هماهنگ با واقعیت های سیاسی، فنی و حقوقی خلیج فارس تاکید می کند؛ چارچوبی که در آن عدالت، همکاری و حاکمیت مسئولانه جایگزین رقابت پرهزینه و برداشت های یک جانبه می شود

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

نیایش پرویز

۱- کارشناسی ارشد حقوق گرایش حقوق تجارت بین الملل. دانشگاه آزاد تهران مرکزی

نیایش پرویز

۱ کارشناسی ارشد حقوق گرایش حقوق تجارت بین الملل دانشگاه آزاد تهران مرکزی

امیرمحمد خسروجردی

۲- کارشناسی ارشد حقوق گرایش حقوق تجارت بین الملل. دانشگاه آزاد تهران مرکزی

امیرمحمد خسروجردی

۲ کارشناسی ارشد حقوق گرایش حقوق تجارت بین الملل دانشگاه آزاد تهران مرکزی

پرویز، نیایش و خسروجردی، امیرمحمد،1405،اشتراک منابع نفتی فرامرزی (میدان های مشترک) در خلیج فارس و الزامات داوری برای تحدید حدود و بهره برداری عادلانه؛ درس هایی از پرونده های داوری دریای شمال،بیست و دومین کنفرانس ملی پژوهش های نوین در تعلیم و تربیت، روانشناسی، فقه و حقوق و علوم اجتماعی،شیروان

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات بیست و دومین کنفرانس ملی پژوهش های نوین در تعلیم و تربیت، روانشناسی، فقه و حقوق و علوم اجتماعی30 اردیبهشت 1405 · شیروان