ارزیابی تاثیر طراحی انسان محور خیابان های شهری بر کیفیت زندگی شهروندان

چکیده مقاله

طراحی انسان محور Human Centred Design به عنوان رویکردی تعاملی برای بهبود قابلیت استفاده، ایمنی، حس راحتی و تعامل اجتماعی در فضاهای عمومی، به ویژه خیابان های شهری، مورد توجه فراوانی قرار گرفته است؛ اما بررسی کمی کیفی جامع تاثیر این رویکرد بر شاخص های چندبعدی کیفیت زندگی Quality of Life شهروندان همچنان محدود است هدف پژوهش، ارزیابی اثرات مستقیم طراحی انسان محور خیابان ها بر کیفیت زندگی و شناخت نقش واسطه ای حس امنیت و راحتی حرکتی Perceived Safety & Walkability به عنوان متغیرهای میانی در این رابطه می باشد در این مطالعه ترکیبی mixed methods ، نمونه گیری طبقه بندی شده در دو شهر متوسط ایرانی شهر «پیشرفته» با برنامه ریزی مبتنی بر اصول انسان محور؛ شهر «سنتی» با برنامه ریزی سنتی انجام شد و ۳۵۰ نفر ۲۲۵ نفر در شهر پیشرفته و ۱۲۵ نفر در شهر سنتی از میان ساکنان ۲۵ تا ۶۵ سال سن انتخاب گردیدند ابزار جمع آوری داده شامل پرسش نامه کمی ترکیبی از مقیاس استاندارد WHO QOL BREF ۲۶ آیتم و مقیاس تازه توسعه شده طراحی انسان محور خیابان ۲۲ آیتم، مقیاس لیکرت ۱ ۵ بود که اعتبار محتوا توسط پنج کارشناس شهرسازی CVI = ۰ ۹۱ و پایایی داخلی Cronbach α = ۰ ۸۷ تایید شد علاوه بر این، ۲۵ مصاحبه نیمه ساختاریافته با ساکنان کلیدی مدیران محله، فعالان جامعه برای استخراج نکات کیفی درباره حس امنیت، دسترسی به فضاهای سبز و تعامل اجتماعی انجام شد داده های مکانی با استفاده از GIS ArcGIS Pro ۳ ۱ استخراج شد؛ متغیرهای فیزیکی شامل عرض پیاده رو متن m ، تعداد ایستگاه های حمل ونقل عمومی، تراکم مبلمان شهری، شاخص سایه ساز و دسترسی به فضاهای سبز Green Space Index بود برای تحلیل داده ها ابتدا تحلیل عاملی تاییدیه CFA روی مقیاس طراحی انسان محور انجام شد بارهای عاملی ۰ ۷۸ ۰ ۹۲، RMSEA = ۰ ۰۴۲، CFI = ۰ ۹۶ سپس آزمون همبستگی پیرسون روابط اولیه بین متغیرهای فیزیکی، حس امنیت، راحتی حرکتی و کیفیت زندگی را نشان داد r = ۰ ۳۱ ۰ ۵۵، p < ۰ ۰۰۱ در نهایت مدل معادلات ساختاری SEM با نرم افزار lavaan در R ۴ ۳ ۲ برآورد شد؛ نتایج کلیدی عبارتند از: اثر مستقیم طراحی بر کیفیت زندگی β = ۰ ۴۲، p < ۰ ۰۰۱ ، اثر غیرمستقیم از طریق حس امنیت β = ۰ ۱۸، p = ۰ ۰۰۴ و اثر غیرمستقیم از طریق راحتی حرکتی β = ۰ ۱۳، p = ۰ ۰۱۱ شاخص های سازگاری مدل CFI = ۰ ۹۷، TLI = ۰ ۹۶، RMSEA = ۰ ۰۳۸ نشان دهنده برازش مناسب هستند مقایسه t استقلال نشان داد که میانگین کلی کیفیت زندگی در شهر پیشرفته M = ۳ ۸۶, SD = ۰ ۴۸ به مراتب بالاتر از شهر سنتی M = ۳ ۳۵, SD = ۰ ۵۵ است t = ۵ ۲۷, df = ۳۴۸, p < ۰ ۰۰۱ ، معادل افزایش حدود ۱۳ ٪ در امتیاز کلی کیفیت زندگی نتیجه گیری نشان می دهد که طراحی انسان محور خیابان ها نه تنها به صورت مستقیم بر ارتقاء کیفیت زندگی شهروندان اثر مثبت دارد، بلکه این اثر از طریق تقویت حس امنیت و راحتی حرکتی نیز تقویت می شود بنابراین، گنجاندن معیارهای فیزیکی انسان محور عرض مناسب پیاده رو، مبلمان دسترس پذیر، سایه سازهای بهینه، همسانی با حمل ونقل عمومی می تواند به عنوان ابزار سیاست گذاری موثر برای بهبود شاخص های کیفیت زندگی در شهرهای متوسط و بزرگ به کار رود

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

محمد شفیعی

۱ کارشناس برق قدرت

مسعود اسدی

۲ کارشناس ارشد توسعه روستایی

محمد امین علامه

۳ کارشناس ارشد مدیریت اجرایی

�فیعی، محمد و اسدی، مسعود و علامه، محمد امین،1404،ارزیابی تاثیر طراحی انسان محور خیابان های شهری بر کیفیت زندگی شهروندان،بیست و هشتمین کنفرانس ملی مهندسی عمران، معماری و شهرسازی،شیروان

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات بیست و هشتمین کنفرانس ملی مهندسی عمران، معماری و شهرسازی25 آذر 1404 · شیروان