بررسی اصول حقوق شهروندی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

چکیده مقاله

هدف:با توجه به گسترش مباحث حقوق بشر و شهروندی در ادبیات سیاسی معاصر، این پژوهش با هدف واکاوی ماهیت، مبانی و کارکرد حقوق شهروندی در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران انجام شده است سوال بنیادین این است که آیا حقوق شهروندی در قانون اساسی ایران، بازتاب دهنده استانداردهای جهانی لیبرال است یا مدلی بومی مبتنی بر تعامل میان حقوق فردی و ارزش های شرعی میهنی را ترسیم می کند؟ تمرکز اصلی این مطالعه بر شناسایی نقاط قوت ضمانت های اجرایی حقوق مدنی، اجتماعی و سیاسی و همچنین تحلیل چالش های موجود در مرزبندی میان آزادی های فردی و حدود شرعی است روش تحقیق:این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی تحلیلی است واحد تحلیل، متن کامل قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به ویژه مواد ۱۹ تا ۴۲ و اصول مرتبط با قوه قضاییه و مسئولیت دولت می باشد داده ها با استفاده از روش «تحلیل محتوا» و «استدلال منطقی» استخراج و دسته بندی شدند برای غنای بحث، یافته های حاصل از واکاوی متون قانونی، با نظریات فقه سیاسی و اسناد بین المللی حقوق بشر مقایسه شده تا شکاف میان «حقوق نظری» و «کارکرد عملی» در ساختار حقوقی کشور مشخص گردد نتایج:یافته های پژوهش نشان می دهد که قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تعریفی تلفیقی از حقوق شهروندی ارائه داده است که در آن، «حقوق ذاتی انسان» مشروط به رعایت «اصول اسلامی و مصالح عمومی» است نتایج حاکی از آن است که:۱ اصل برابری و نفی تبعیض نژادی، مذهبی و زبانی در مواد ۱۹ و ۲۰، یکی از قوی ترین ستون های حقوق شهروندی در اسناد بالادستی ایران محسوب می شود ۲ حقوق اقتصادی و اجتماعی مانند آموزش رایگان، بهداشت و بیمه با تاکید بر عدالت توزیعی، جایگاه ویژه ای دارند، اما ضمانت اجرای قضایی برای مطالبه این حقوق توسط شهروندان همچنان با چالش های بوروکراتیک روبروست ۳ آزادی های مدنی و سیاسی، به ویژه آزادی بیان و مطبوعات، دارای ابهامات تفسیری قابل توجهی هستند؛ چرا که مفاهیمی مانند «حدود شرعی» و «مصالح نظام» می توانند دامنه ی این آزادی ها را بدون شفافیت قانونی محدود کنند ۴ استقلال قوه قضاییه، اگرچه در قانون اساسی تضمین شده، اما در عمل تحت تاثیر ساختار نظارتی کلی حاکمیت قرار دارد که ممکن است بر دسترسی عادلانه شهروندان به دادگاه ها تاثیر بگذارد در نهایت، این پژوهش نتیجه می گیرد که ارتقای وضعیت حقوق شهروندی در ایران، نیازمند نه تغییر ساختار قانون اساسی، بلکه «تفسیر پویا» از مواد موجود و تقویت نهادهای نظارتی داخلی برای ایجاد تعادل میان اقتدار دولتی و آزادی های مدنی است

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

مهرداد فعله کری

۱- کارمند شهرداری همدان

مهرداد فعله کری

۱ کارمند شهرداری همدان

امیرحسین شرفی

۲- کارمند شهرداری همدان

امیرحسین شرفی

۲ کارمند شهرداری همدان

فعله کری، مهرداد و شرفی، امیرحسین،1404،بررسی اصول حقوق شهروندی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران،بیست و یکمین کنفرانس ملی پژوهش های نوین در تعلیم و تربیت، روانشناسی، فقه و حقوق و علوم اجتماعی،شیروان

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات بیست و نهمین کنفرانس ملی مهندسی عمران، معماری و شهرسازی28 بهمن 1404 · شیروان