مدیریت هزینه های پروژه های عمرانی شهرداری اراک مبتنی بر بلاکچین و هوش مصنوعی

چکیده مقاله

در حوزه مدیریت شهری، شفافیت مالی و پیش بینی ریسک هزینه های پروژه های عمرانی از دو ستون فقرات حکمرانی خوب و اعتماد عمومی محسوب می شوند با این حال، شهرداری اراک مانند بسیاری از شهرداری های میانی ایران با چالش های جدی در هر دو حوزه مواجه است: از یک سو، هزینه های پروژه ها به صورت دستی، در سیستم های مجزا و بدون ارتباط منطقی ثبت می شوند؛ از سوی دیگر، تاخیرها و افزایش هزینه ها به صورت واکنشی و بدون پیش بینی مدیریت می شوند این پژوهش با هدف توسعه یک چارچوب یکپارچه دیجیتال برای مدیریت هزینه های پروژه های عمرانی شهرداری اراک، که از تلفیق دو فناوری پیشرفته بلاکچین برای ثبت شفاف و غیرقابل تغییر و هوش مصنوعی تفسیرپذیر XGBoost SHAP برای پیش بینی ریسک و ارائه توصیه های عملی استفاده می کند، انجام شده است روش تحقیق ترکیبی کمی کیفی بوده و داده ها از ۶۲ پروژه عمرانی اجرایی در دوره ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۳، مصاحبه با ۱۲ کارشناس مالی، نظارتی و فناوری اطلاعات، و تحلیل فرآیندهای فعلی هزینه برداری جمع آوری شده اند چارچوب پیشنهادی با نام «SmartTrack Gov» از یک شبکه بلاکچین خصوصی Hyperledger Fabric برای ثبت تمام تراکنش های مالی و اداری، و یک مدل یادگیری ماشین تفسیرپذیر XGBoost برای پیش بینی تاخیر و افزایش هزینه بر اساس داده های زنجیره ای، تشکیل شده است این چارچوب به صورت یکپارچه، هر پرداخت، تغییر طرح، تایید نظارتی و شکایت شهروندی را در یک زنجیره دیجیتال ثبت می کند و در زمان واقعی، با استفاده از SHAP، توضیح می دهد که چه عواملی باعث افزایش ریسک شده اند یافته های کمی نشان می دهند که با پیاده سازی این چارچوب، زمان تایید پرداخت ها از ۱۸ روز به ۳ روز، احتمال تقلب در ثبت هزینه ها از ۲۳٪ به ۰ ۵٪، و دقت پیش بینی تاخیر بیش از ۶ ماه از ۷۲٪ به ۹۲ ۴٪ افزایش یافت تحلیل کیفی نیز نشان داد که عدم شفافیت، تفکیک سیستم ها، و نبود پاسخگویی، سه مانع اصلی حکمرانی مالی در اراک هستند و این چارچوب به طور همزمان هر سه را حل می کند چارچوب SmartTrack Gov با ارائه یک پلتفرم وبی شفافیت و کدهای QR قابل اسکن، امکان دسترسی شهروندان به تاریخچه کامل هزینه ها و علل ریسک را فراهم می کند مثلا شهروند می تواند با اسکن کد پروژه، نه تنها ببیند که چه مبلغی پرداخت شده، بلکه بفهمد که چرا این پروژه در معرض ریسک بالا است مثلا: «۴ تغییر طرح، پیمانکار با سابقه تاخیر، و نظارت ضعیف» این چارچوب نه تنها به کاهش هزینه های اضافی و تقلب مالی کمک می کند، بلکه با ایجاد اعتماد دیجیتال، پاسخگویی فعال و تصمیم گیری پیش بینانه، به سمت تحقق اهداف توسعه پایدار SDG ۱۶: صلح، عدالت و نهادهای قوی و اصول حکمرانی خوب حرکت می کند این مدل، اولین چارچوب ترکیبی بلاکچین و هوش مصنوعی تفسیرپذیر در حوزه مالیات شهری در ایران است و می تواند به عنوان الگویی ملی برای سایر شهرداری ها مورد استفاده قرار گیرد

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

ارسلان علیپور

شهرداری اراک

شیما کمالی

شهرداری اراک

محمد سلیمی

شهرداری اراک

حمیدرضا خانمحمدی

شهرداری اراک

�لیپور، ارسلان و کمالی، شیما و سلیمی، محمد و خانمحمدی، حمیدرضا،1404،مدیریت هزینه های پروژه های عمرانی شهرداری اراک مبتنی بر بلاکچین و هوش مصنوعی،بیست و نهمین کنفرانس ملی مهندسی عمران، معماری و شهرسازی،شیروان

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات بیست و نهمین کنفرانس ملی مهندسی عمران، معماری و شهرسازی28 بهمن 1404 · شیروان