مروری بر شاخص های تاب آوری مناطق مسکونی اقلیم گرم و خشک در برابر فرونشست

چکیده مقاله

فرونشست زمین در سال های اخیر به عنوان خطری جدی، سکونتگاه های شهری و محیط زیست را در مقیاس جهانی و به ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک تحت تاثیر قرار داده است این پدیده که عمدتا در نتیجه برداشت بی رویه آب های زیرزمینی رخ می دهد، می تواند پیامدهای گسترده ای بر ایمنی سازه ای ساختمان ها، زیرساخت های حیاتی، عملکرد اکوسیستم ها و کیفیت زندگی ساکنان داشته باشد ماهیت تدریجی فرونشست سبب می شود که آثار آن در بسیاری از موارد در کوتاه مدت قابل تشخیص نباشد، اما در بلندمدت خسارات زیرساختی، اقتصادی و اجتماعی قابل توجهی ایجاد کند هدف این مقاله، بررسی نظام مند پدیده فرونشست زمین با تمرکز بر مناطق مسکونی، به ویژه در اقلیم های گرم و خشک ایران و جهان، و تبیین پیامدهای کالبدی، زیست محیطی، اقتصادی و اجتماعی آن است در این راستا، علل فرونشست زمین، از جمله برداشت آب های زیرزمینی، ویژگی های ژئوتکنیکی خاک، بارگذاری سازه ای، توسعه شهری متراکم و تغییرات اقلیمی، مورد تحلیل قرار گرفته و تاثیر این پدیده بر ایمنی سازه ای ساختمان ها، شبکه های حمل ونقل و خطوط انتقال انرژی، افزایش ریسک سیلاب و آسیب پذیری بازار مسکن بررسی شده است همچنین، نقش مورفولوژی شهری، الگوی معابر و تیپولوژی بافت های مسکونی در تشدید یا کاهش پیامدهای فرونشست مورد توجه قرار گرفته و پیوند آن با مفهوم تاب آوری شهری تبیین شده است نتایج این مطالعه نشان می دهد که فرونشست زمین، به ویژه در بافت های مسکونی متراکم و بر روی خاک های حساس، می تواند موجب افزایش نشست های ناهمگون، کاهش ایمنی سازه ای، افت ارزش املاک و تشدید نابرابری های اجتماعی شود همچنین، یافته ها تاکید می کنند که ارتقای تاب آوری مناطق مسکونی در برابر فرونشست نیازمند رویکردی چندبعدی است که علاوه بر ملاحظات سازه ای و ژئوتکنیکی، شامل مدیریت پایدار منابع آب زیرزمینی، طراحی اقلیمی معابر و بافت شهری، استفاده از داده های پایش زمین مرکب مانند InSAR و تقویت شاخص های نهادی، اجتماعی و اقتصادی تاب آوری شهری باشد این رویکرد می تواند زمینه ساز کاهش آسیب پذیری سکونتگاه های شهری و تداوم سکونت ایمن در پهنه های در معرض فرونشست در اقلیم های گرم و خشک گردد

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

نازنین نیکبخت

۱ دانشجوی کارشناسی معماری، دانشکده معماری شهرسازی، واحد اصفهان خوراسگان ، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران

آوا شرکت معصوم

۲ دانشجوی کارشناسی معماری، دانشکده معماری شهرسازی، واحد اصفهان خوراسگان ، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران

عسل موذنی

۳ دانشجوی کارشناسی معماری، دانشکده معماری شهرسازی، واحد اصفهان خوراسگان ، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران

سید محمد علی ابطحی

۴ دانشجوی دکتری معماری، دانشکده معماری شهرسازی، واحد اصفهان خوراسگان ، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران

نیکبخت، نازنین و شرکت معصوم، آوا و موذنی، عسل و ابطحی، سید محمد علی،1404،مروری بر شاخص های تاب آوری مناطق مسکونی اقلیم گرم و خشک در برابر فرونشست،بیست و نهمین کنفرانس ملی مهندسی عمران، معماری و شهرسازی،شیروان

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات بیست و نهمین کنفرانس ملی مهندسی عمران، معماری و شهرسازی28 بهمن 1404 · شیروان