نقش حاکمیت داده در حقوق تجارت الکترونیک؛ مطالعه تطبیقی ایران و ایالات متحده

چکیده مقاله

تحولات سریع فناوری های دیجیتال و گسترش اقتصاد مبتنی بر داده، چالش های نوینی را برای نظام های حقوقی به ویژه در حوزه تجارت الکترونیک به وجود آورده است داده در این فضا نه تنها به عنوان ابزار فنی، بلکه به مثابه سرمایه ای راهبردی و منبع قدرت اجتماعی و اقتصادی مطرح است پژوهش حاضر با عنوان «نقش حاکمیت داده در حقوق تجارت الکترونیک؛ مطالعه تطبیقی ایران و ایالات متحده» با هدف تبیین جایگاه حقوقی داده و بررسی مقایسه ای نظام های حاکمیت داده در دو کشور انجام شده است روش تحقیق به صورت توصیفی–تحلیلی و با رویکرد تطبیقی است و داده ها از طریق مطالعه اسناد حقوقی، قوانین ملی، رویه های قضایی و منابع علمی معتبر گردآوری و تحلیل گردیده اند نتایج نشان می دهد که نظام حقوقی ایران در مراحل آغازین شناسایی مفاهیم بنیادین حاکمیت داده قرار دارد هرچند «قانون تجارت الکترونیکی» و «قانون جرایم رایانه ای» زمینه ای برای اعتبار داده های الکترونیکی فراهم کرده اند، اما هنوز تعاریفی صریح درباره مالکیت، حق انتقال، کنترل، و مسئولیت ناشی از پردازش داده وجود ندارد در عمل، نگرش قانون گذار ایرانی بر حفظ امنیت اطلاعات و کنترل دولتی متمرکز است و حقوق خصوصی کاربران کمتر مورد توجه قرار گرفته است در مقابل، نظام ایالات متحده با تکیه بر مقررات ایالتی و اصول قراردادهای خصوصی، سازوکارهای کارآمدتری برای حمایت از داده، مسئولیت مدنی و شفافیت ایجاد کرده و نوعی «حاکمیت داده فردی» مبتنی بر رضایت و مالکیت خصوصی را توسعه داده است بررسی تطبیقی نشان می دهد که سه رکن اصلی در تحقق حاکمیت داده موثر عبارت اند از: چارچوب قانونی جامع، نهاد نظارتی مستقل، و آگاهی عمومی از حقوق داده در ایران تمامی این عناصر هنوز به صورت پراکنده وجود دارند و نیازمند سامان دهی نهادی و تقنینی هستند بر اساس یافته ها، تدوین «قانون جامع حاکمیت داده» برای ایران ضرورتی فوری است؛ قانونی که ضمن تضمین امنیت ملی و اقتصادی، حقوق بنیادین کاربران نظیر رضایت آگاهانه، حق فراموشی و حق کنترل داده را نیز به رسمیت بشناسد پژوهش حاضر در نتیجه تاکید دارد که گذار از رویکرد امنیت محور به الگوی متوازن میان مالکیت خصوصی، حاکمیت عمومی و نوآوری فناورانه، شرط اساسی تحقق اعتماد دیجیتال و توسعه پایدار تجارت الکترونیک در ایران است

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

باران ملکی

دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمانشاه، ایران

فرید آزادبخت

استادیار گروه حقوق بین الملل عمومی، واحد کرمانشاه، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمانشاه، ایران

ملکی، باران و آزادبخت، فرید،1404،نقش حاکمیت داده در حقوق تجارت الکترونیک؛ مطالعه تطبیقی ایران و ایالات متحده،هفتمین کنفرانس بین المللی مدیریت، بازرگانی، اقتصاد و حسابدار�

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات هفتمین کنفرانس بین المللی مدیریت، بازرگانی، اقتصاد و حسابداری30 آبان 1404