کاربرد هوش مصنوعی و GIS در شناسایی و اولویت بندی بافت های فرسوده شهری: مرور نظام مند مطالعات جهانی

چکیده مقاله

بافت های فرسوده شهری در رویکردهای نوین، نه صرفا به عنوان مسئله ای کالبدی، بلکه به مثابه تجلی فضایی محرومیت چندبعدی کالبدی، اجتماعی–اقتصادی، زیست محیطی و حکمرانی شناخته می شوند هم زمان، پیشرفت های اخیر در حوزه هوش مصنوعی و سامانه های اطلاعات جغرافیایی GIS امکان شناسایی و اولویت بندی دقیق تر این پهنه ها را در مقیاس شهری فراهم کرده است هدف این مقاله، مرور نظام مند مطالعات جهانی و داخلی درباره کاربرد هم زمان هوش مصنوعی و GIS در شناسایی و اولویت بندی بافت های فرسوده شهری و استخراج دلالت های آن برای برنامه ریزی و حکمرانی شهری در ایران است پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، کیفی–تحلیلی و از نوع مرور نظام مند ادبیات است بدین منظور، مقالات فارسی منتشرشده در بازه پنج ساله و مقالات انگلیسی نمایه شده در پایگاه های معتبر علمی طی سال های اخیر که به یکی از اشکال فرسودگی یا زوال شهری و کاربرد حداقل یکی از دو فناوری هوش مصنوعی و GIS پرداخته اند، انتخاب و با روش تحلیل مضمونی بررسی شده اند برای هر مطالعه، نوع بافت، نوع داده ها، روش های هوش مصنوعی، نقش GIS و نوع خروجی استخراج و سپس الگوهای مشترک طبقه بندی گردیده است یافته ها نشان می دهد سه خوشه اصلی داده کالبدی–فضایی، سنجش ازدور و تصویری، اجتماعی–اقتصادی و رفتاری و سه خانواده روش یادگیری ماشین کلاسیک، یادگیری عمیق و بینایی ماشین، مدل های هیبریدی AI–GIS–MCDA هسته رویکردهای موفق را تشکیل می دهند و سه الگوی تلفیقی غالب شامل «تصاویر شبکه های عصبی کانولوشنی GIS، شاخص های چندبعدی یادگیری ماشین GIS–MCDA و پایش پویا داده های رفتاری AI–GIS قابل تفکیک است در جمع بندی، مقاله یک چارچوب سه لایه شامل لایه داده، لایه مدل و لایه حکمرانی پیشنهاد می کند و نتیجه می گیرد که ترکیب هوش مصنوعی و GIS، در صورت توجه به اقتضائات نهادی، فضایی و داده ای شهرهای ایران، می تواند پایه ای برای گذار به حکمرانی هوشمند، داده محور و عادلانه در بافت های فرسوده شهری فراهم سازد

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

حنظله پناهی

دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه ریزی شهری دانشگاه گیلان

اسماعیل نصیری هنده خاله

دانشیار گروه شهرسازی دانشکده هنر و معماری دانشگاه گیلان، رشت، ایران

پناهی، حنظله و نصیری هنده خاله، اسماعیل،1404،کاربرد هوش مصنوعی و GIS در شناسایی و اولویت بندی بافت های فرسوده شهری: مرور نظام مند مطالعات جهانی،اولین همایش ملی حکمرانی، مدیریت و برنامه ریزی شهری،مراغه

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات اولین همایش ملی حکمرانی، مدیریت و برنامه ریزی شهری28 آبان 1404 · مراغه