چکیده مقاله
خشکسالی یکی از پرتکرارترین مخاطرات اقلیمی جهان است که پیامدهای گسترده ای به ویژه در بخش کشاورزی بر جای میگذارد ایران با میانگین بارش سالانه کمتر از ۲۵۰ میلی متر در سالهای اخیر با رخدادهای متعدد خشکسالی مواجه بوده است؛ شرایطی که با وابستگی بالای بخش کشاورزی به منابع آب و بارش، می تواند کاهش قابل توجه تولیدات زراعی را به همراه داشته باشد از این رو شناسایی نوع شاخص خشکسالی و بازه زمانی بهینه برای پایش آن در اقلیم های مختلف، ضرورتی اساسی برای مدیریت ریسک خشکسالی و ارتقای تاب آوری کشاورزی به شمار می آید در این مطالعه به منظور بررسی ارتباط بین شاخصهای خشکسالی و عملکرد محصولات کشاورزی از روش تحلیل حساسیت سراسری مبتنی بر واریو گرام استفاده شد شش شاخص خشکسالی شامل SPEI۳، SPEI۶، SP۱۲، SPI۳، SPI۶ و SPEI۱۲ به عنوان متغیرهای مستقل و نرخ تولید محصول به عنوان متغیر وابسته در نظر گرفته شدند تحلیلها در مقیاس استانی و بر اساس چهار اقلیم اصلی ایران خشک، نیمه خشک، مرطوب و نیمه مرطوب انجام گرفت یافته ها نشان داد که در اقلیمهای خشک و نیمه خشک، شاخصهای کوتاه مدت به ویژه SPEI۳ و SPI۳ بیشترین حساسیت را در تبیین تغییرات تولید محصول دارند در مقابل، در اقلیمهای مرطوب و نیمه مرطوب، شاخصهای بلندمدت مانند SPI۱۲ نقش تعیین کننده تری ایفا میکنند این نتایج نشان میدهد که انتخاب بازه زمانی شاخصهای خشکسالی باید متناسب با ویژگیهای اقلیمی هر منطقه صورت گیرد؛ به گونه ای که در مناطق خشک، پایش بازه های زمانی کوتاه مدت و در مناطق مرطوب، تمرکز بر بازه های بلندمدت کارآمدتر خواهد بود این پژوهش با ارائه رویکردی نظام مند برای انتخاب شاخصهای مناسب خشکسالی متناسب با شرایط اقلیمی، می تواند مبنایی برای بهبود برنامه ریزی و راهبردهای مدیریت ریسک خشکسالی در بخش کشاورزی ایران فراهم آورد
کلیدواژه‌ها
نویسندگان
نیلوفر شکوری
دانشجوی کارشناسی ارشد دانشکده مهندسی عمران دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران
داود مشیر پناهی
دانش آموخته مقطع دکترا دانشکده مهندسی عمران دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران
حسین علیزاده
دانشیار دانشکده مهندسی عمران دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران
شیوه ارجاع
�کوری، نیلوفر و مشیر پناهی، داود و علیزاده، حسین،1404،آشکارسازی تاثیرات خشکسالی هواشناسی بر نرخ تولید محصول در اقلیم های مختلف ایران،چهاردهمین کنگره بین المللی مهندسی عمران،تهران
ارائه‌شده در
مجموعه مقالات چهاردهمین کنگره بین المللی مهندسی عمران29 مهر 1404 · تهران