تاثیر تنش شوری بر عملکرد ارقام تجارتی آفتابگردان در مناطف خشک

چکیده مقاله

در حال حاضر استفاده از منابع آبهای سطحی به دلیل افزایش بی رویه مصرف آن در بخشهای کشاورزی، صنعت و غیره باعث کاهش دسترسی به منابع آبهای مرغوب گردیده است لذا شناخت روشهای مدیریتی و زراعی اصلاحی که بتوان از آبهایی با کیفیت پایین تر شور و لب شور استفاده نمود روز به روز نمایان تر می شود مشکل شوری در بسیاری از نواحی خشک و نیمه خشک دنیا از جمله شمال آفریقا، نواحی وسیع در پاکستان، ایران، عراق، مصر و ایالات متحده آمریکا تولیدات کشاورزی را محدود می کند و شوری خاک در بسیاری از نواحی یاد شده در حال افزایش می باشد تعیین واکنش و عکس العمل گیاهان و محصولات مختلف نسبت به شوری آب آبیاری با توجه به وسعت نسبتاً زیاد اراضی شور و سدیمی و منابع آب با کیفیت از نظر سازش پذیری به مناطق معتدله می باشد و از خصوصیات ویژه ای جهت کشت در مناطق خشک و نیمه خشک برخوردار است و سطح زیر کشتآن در استان اصفهان حدود 200 هکتار می باشد آفتابگردان به عنوان یک گیاه نسبتا حساس به شوری خاک مطرح می باشد ولی گونه هایی از آن نسبت به بقیه متحمل تر شناخته شده اند 10 آستانه تحمل به شوری آفتابگردان 3/2دسی زیمنس بر متر می باشد این گیاه در هدایت الکتریکی 2/3، 7/4 و 3/6 دسی زیمنس بر متر به ترتیب 10، 25 و 50 درصد کاهش عملکرد نشان داده است اما آستانه شوری آب آبیاری در مورد آفتابگردان در خاکهای شنی، لومی و رسی به ترتیب 5/7، 4/3، و 5/2 دسی زیمنس بر متر گزارش شده است 8 نتایج یک تحقیق در منطقه رودشت اصفهان بر روی رقم زاریا نشان داده است که عملکرد آفتابگردان تحت شرایط آبیاری با آبهایی با هدایت الکتریکی 1/6 و 5/10 دسی زیمنس بر متر به ترتیب 38 و 80 درصد نسبت به آبیاری با غیر شور کاهش داشت 3 امروزه یکی از اهداف مهم بهنژادی گیاهان افزایش تحمل به شوری و ایجاد ظرفیت مناسب جهت مقابله با مشکل شوری زیمنهای زراعی است که با آب شور آبیاری می گردند، تا در این راستا بتوان تولید محصولات کشاورزی را با حداقل زیان تحت شرایط شور امکان پذیر ساخت اثرات نامطلوب شوری بر رشد گیاه تاثیر می گذارد ولی معمولاً حساسیت یک مرحله از رشد نسبت به مرحله دیگر آن متغیر است 2 همچنین عواملی نظیرگونه گیاهی، درجه حرارت محیط، ترکیب نمک خاک یا آب، مرحله رشد گیاه و واریته روی تحمل و مقاومت گیاه در برابر شوری اثر می گذارد 5 تفاوتهای گسترده ای در بین گونه های گیاهی و حتی ارقام مختلف یک گونه از نظر مقاومت به شوری گزارش گردیده است 4 ماس و هافمن 1997 معادله زیر را برای عکس العمل یک گیاه نسبت به شوری آب آبیاری ارائه نمودند Y/Ym=100 B ECe A برسلر و همکاران 1982 یک تابع عکس العمل نسبت به شوری آب آبیاری پیشنهاد کردند که به مقدار کاربرد آب بستگی دارد آنها نشان دادند که با مصرف آب به مقدار کم در طول فصل کم آبیاری هیچ آستانه شوری نمی توان تعریف کرد بر پایه مدل مذکور، برسلر 1987 یک تناسب خوب و جالب بین داده های اندازه گیری شده و شبیه سازی شده برای تاثیرات کیفیت آب آبیاری و شوری خاک بر روی عملکرد آفتابگردان و عکس العمل آن نسبت به هدایت الکتریکی عصاره اشباع یافت لتی و دینار 1986 و 1985 نیز مدل برسلر و هافمن 1982 را برای محاسبه تابع تولید محصولات مختلف با ازاء آب آبیاری تکمیل کردند این مدل تناسب خوبی با داده های مزرعه برای پنبه پیش بینی می کند آنها بیان کردند که با افزایش شوری و کاهش مقدار آب آبیاری حد آستانه تحمل پنبه به شوری آب آبیاری کاهش می یابد

نویسندگان

محسن دهقانی

عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان

غلامحسین شیراسماعیلی

عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان

مسعود تدین نژاد

عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان

�هقانی، محسن و شیراسماعیلی، غلامحسین و تدین نژاد، مسعود،1388،تاثیر تنش شوری بر عملکرد ارقام تجارتی آفتابگردان در مناطف خشک،دومین همایش ملی اثرات خشکسالی و راهکارهای مدیریت آن،اصفهان

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات دومین همایش ملی اثرات خشکسالی و راهکارهای مدیریت آن25 اردیبهشت 1388 · اصفهان