الگوی روش شناسی نشانه شناسی در قرآن پژوهی تربیتی الگوی ترکیبی - تفسیری

چکیده مقاله

نشانه شناسی در قرآن پژوهی به معنای مطالعه و تحلیل نظامهای نشانه ای در متن قرآن است یکی از مشکلات اصلی در تحلیل نشانه شناسی، سردرگمی پژوهشگران به لحاظ نظری و به لحاظ گام های روشی عملی است تعدد رویکردها، نظریه ها، دیدگاه ها و فنون، این سردرگمی را تشدید می کند لذا هدف این پژوهش ساماندهی یک چارچوب نظری و معرفی الگوی روش شناسی نشانه شناسی در قرآن پژوهی الگوی ترکیبی تفسیری بود که برای عینیت بخشیدن مصداقی به این الگو، سوره الانسان را تحلیل موردی شده است روش تحقیق کیفی و مبتنی بر تحلیل اسنادی بود این رویکرد با تلفیق نظریات کلاسیک و معاصر نشانه شناسی نظیر سوسور، پیرس و بارت با ظرفیت های تفسیری تاویلی متون دینی ، الگوی نوین ترکیبی تفسیری برای مطالعه متون قرآنی ارائه می دهد این الگوی جامع شامل هفت گام برای تحلیل نشانه های قرآنی است: گام نخست انتخاب واحد تحلیل واژه، آیه، سوره، ساختار کلان ، گام دوم تحلیل ساختار نشانه ای بر اساس سوسور و پیرس، گام سوم تحلیل بین متنی، گام چهارم: تحلیل تقابلی و تقارنی بر اساس ساختارگرایی، گام پنجم تحلیل رمزگان فرهنگی و تاریخی رویکرد بارت و لاکان ، گام ششم تاویل پذیری هرمنوتیکی نشانه ها، گام هفتم بازخوانی نشانه در جهان معاصر ابزارها و منابع مکمل برای این الگو می توانند موارد زیر باشند: تفسیر موضوعی قرآن مانند المیزان فی ظلال، نمونه نرم افزارهای قرآن پژوهی نور، جامع التفاسیر ؛ منابع نشانه شناسی بارت، پیرس، باختین اکو ؛ دانش زبان شناسی و هرمنوتیک نتایج پژوهش نشان می دهد الگوی ارائه شده در این مقاله مبتنی بر چهار سطح تحلیلی است: سطح نشانه شناسی ساختاری زبانی؛ سطح نشانه شناسی تفسیری بینامتنی؛ سطح نشانه شناسی تاویلی عرفانی؛ سطح نشانه شناسی فرهنگی گفتمانی این الگو برای پژوهش در نمادها و ساختارهای نشانه ای قرآن یک چارچوب چندسطحی و منعطف فراهم می کند که هم برای مطالعات نظری مانند نشانه شناسی عرفانی قرآن و هم برای مطالعات کاربردی مانند طراحی برنامه درسی قرآنی نمادمحور قابل استفاده است

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

حمیدرضا رمرودی

دانشجوی دکتری مطالعات برنامه درسی دانشگاه فردوسی مشهد

�مرودی، حمیدرضا،1404،الگوی روش شناسی نشانه شناسی در قرآن پژوهی تربیتی الگوی ترکیبی - تفسیری،یازدهمین کنفرانس بین المللی علوم اسلامی، پژوهش های دینی و حقوق،تهران

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات یازدهمین کنفرانس بین المللی علوم اسلامی، پژوهش های دینی و حقوق31 شهریور 1404 · تهران