هزینه یابی راهبردی در عصر تحول دیجیتال و اقتصاد دانش بنیان: مرور نظام مند پیشینه، داده های تجربی و چارچوبی پویا برای تعامل میان تکنیک های نوین، عوامل رفتاری و نیازهای تصمیم گیری

چکیده مقاله

هزینه یابی به عنوان هسته مرکزی حسابداری مدیریت و یکی از حیاتی ترین ابزارهای تصمیم گیری در سازمان های مدرن، در چند دهه گذشته از یک نظام صرفا محاسباتی و تاریخی به عرصه ای راهبردی، پویا و چندبعدی تبدیل شده است که به طور مستقیم بر قیمت گذاری، سودآوری، بهینه سازی منابع و مزیت رقابتی پایدار تاثیر می گذارد این مقاله با هدف مرور نظام مند مبانی نظری، پیشینه پژوهش و داده های تجربی تولیدشده توسط سایر محققان، به تحلیل شکاف های موجود در ادبیات هزینه یابی حسابداری مدیریت می پردازد یافته های متاآنالیز شده و داده های طولی گردآوری شده از مطالعات متعدد نشان می دهند که سیستم های هزینه یابی سنتی مبتنی بر حجم تولید، در شرکت هایی با سهم سربار بیش از ۴۰ درصد هزینه کل، منجر به تصمیمات قیمت گذاری نادرست در ۶۸ درصد موارد شده اند هزینه یابی مبتنی بر فعالیت در مقایسه با روش های سنتی، سودآوری محصولات را به طور متوسط ۲۸ درصد متفاوت نشان می دهد و در ۶۲ درصد موارد، محصولات قبلا زیان ده پس از پیاده سازی سودآور شناسایی شده اند عوامل سازمانی و رفتاری شامل حمایت مدیریت با ضریب ۰/۵۸ و ارتباط با فرایندها با ضریب ۰/۵۴ به طور معناداری مهم تر از عوامل فنی در موفقیت پیاده سازی هزینه یابی مبتنی بر فعالیت هستند و ۵۲ درصد از پروژه ها به دلیل بی توجهی به عوامل رفتاری با شکست مواجه شده اند هزینه یابی مبتنی بر فعالیت بر مبنای زمان، هزینه های پیاده سازی سیستم را ۷۰ درصد کاهش، زمان پیاده سازی را ۸۰ درصد کوتاه و دقت تخصیص را ۱۸ درصد بیشتر از هزینه یابی مبتنی بر فعالیت سنتی و ۵۲ درصد بیشتر از روش های سنتی افزایش می دهد هزینه یابی هدف، هزینه های محصول را در مرحله طراحی به طور متوسط ۱۵ تا ۲۰ درصد کاهش می دهد و مشارکت تامین کنندگان با ضریب ۰/۴۵ بر موفقیت آن تاثیر دارد استفاده از داده های بزرگ و الگوریتم های یادگیری ماشین در هزینه یابی، دقت تخصیص هزینه های سربار را ۳۲ درصد، دقت پیش بینی هزینه را ۲۹ درصد و سرعت محاسبه را ۵۶ درصد افزایش می دهد و سازمان هایی که از شبکه های عصبی استفاده کرده اند، ۴۳ درصد خطای پیش بینی کمتری نسبت به روش های رگرسیون سنتی دارند، اما ۴۷ درصد از سازمان ها کمبود مهارت های تحلیلی را بزرگترین مانع پیاده سازی گزارش کرده اند هزینه یابی ناب باعث کاهش موجودی ۷۵ درصدی، کاهش زمان چرخه ۸۰ درصدی و کاهش هزینه های کل تولید ۲۵ درصدی شده است هزینه یابی چرخه عمر نشان داده است که محصولاتی که بر اساس هزینه یابی سنتی حاشیه سود ۱۵ تا ۲۵ درصد داشتند، پس از اعمال هزینه های تحقیق و توسعه و بازاریابی در چرخه عمر، حاشیه سود صفر یا منفی نشان داده اند و ۶۸ درصد از مدیران، اطلاعات هزینه یابی چرخه عمر را برای تصمیمات تخصیص منابع تحقیق و توسعه حیاتی ارزیابی کرده اند نتایج مرور داده ها حاکی از آن است که در محیط های تولید مدرن با اتوماسیون بالا و سهم بالای هزینه های سربار، روش های سنتی هزینه یابی مبتنی بر حجم تولید اطلاعات نادرست و گمراه کننده ارائه می دهند و عوامل رفتاری و سازمانی اغلب از تکنیک های فنی در موفقیت پیاده سازی مهم تر هستند برپایه این یافته ها، مقاله حاضر چارچوبی یکپارچه و پویا ارائه می دهد که در آن بر ضرورت گذار از هزینه یابی سنتی حجم محور به هزینه یابی مبتنی بر فعالیت، از هزینه یابی پس ازوقوع به هزینه یابی هدف پیشگیرانه، از هزینه یابی مرحله تولید به هزینه یابی چرخه عمر کامل، از هزینه یابی دوره ای به هزینه یابی بلادرنگ مبتنی بر داده های بزرگ و هوش مصنوعی، و از نگاه صرفا فنی به رویکرد یکپارچه فنی رفتاری سازمانی تاکید می شود نتیجه گیری نهایی مقاله بیانگر آن است که موفقیت در هزینه یابی در عصر جدید دیگر نه از طریق کپی برداری از تکنیک های فنی بدون توجه به بافت و عوامل رفتاری، بلکه از طریق طراحی نظام های هزینه یابی متناسب با ویژگی های صنعت، تنوع محصولات، نسبت هزینه های سربار و نیازهای اطلاعاتی مدیران، توجه به عوامل رفتاری و سازمانی در طراحی و پیاده سازی، استفاده ترکیبی از روش های مختلف هزینه یابی در مراحل مختلف چرخه عمر و سطوح مختلف تصمیم گیری، سرمایه گذاری در توسعه مهارت های تحلیلی و دیجیتال تیم حسابداری مدیریت، و بهره گیری هوشمندانه از فناوری های نوین با حفظ قضاوت حرفه ای و توجه به پیامدهای اخلاقی حاصل می شود

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

علیرضا محمودی فرد

دکترای حرفه ای هوش مصنوعی و مدرس دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران

سید محمدرضا حسینی علی آباد

استاد دانشگاه های ملی و بین المللی، گروه مجموعه مدیریت، علوم پایه و مهندسی

محمودی فرد، علیرضا و حسینی علی آباد، سید محمدرضا،1404،هزینه یابی راهبردی در عصر تحول دیجیتال و اقتصاد دانش بنیان: مرور نظام مند پیشینه، داده های تجربی و چارچوبی پویا برای تعامل میان تکنیک های نوین، عوامل رفتاری و نیازهای تصمیم گیری،نخستین کنفرانس ملی یافته های نوین در علوم مدیریت، حسابداری، اقتصاد، تجارت و بورس ایران،تهران

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات نخستین کنفرانس ملی یافته های نوین در علوم مدیریت، حسابداری، اقتصاد، تجارت و بورس ایران20 مهر 1404 · تهران