تحلیلی بر شاخص های طراحی فراگیر در فضاهای شهری و نقش آن در ارتقای کیفیت زندگی معلولان

چکیده مقاله

بخشی از زندگی روزمره شهروندان در محیط های شهری سپری می شود؛ بنابراین لازم است فضاهای شهری به لحاظ امکانات کمی و کیفی قابلیت پذیرش طیف متنوعی از افراد جامعه را در ساعات مختلف شبانه روز داشته باشد دلایل بسیاری وجود دارد که حضور درصدی از افراد جامعه را در محیط شهری با محدودیت مواجه می سازد ازجمله نامناسب بودن محیط شهری یا ناتوانی فیزیکی انسان یکی از مهمترین مشکلات فضاهای شهری کشور، نامناسب بودن فضاهای آنها در ارتباط با اشخاص دارای معلولیت است که این مهم در هر دو مورد کالبدی و رفتاری قابل ملاحظه می باشد اولی ناشی از نتایج برنامه ریزی شهری غیرصحیح و اقدامات عملی شهرسازی و دومین پیامد اجتماعی فرهنگی ناشی از آن است از دیدگاه برنامه ریزان شهری، شهر سالم، شهری است که کلیه شهروندان بتوانند از فضاهای آن بهره مند شوند این فضای شهری باید ارائه دهنده خدمات بیشتر به اقشار آسیب پذیر باشد تا این گروه از صحنه جامعه محو نشوند و به فراموشی سپرده نشوند آن بخش از جامعه که به سبب ناتوانی جسمی حرکتی، عملا از استفاده از فضاهای شهری محروم گشته است، علت را نه در «معلول بودن شهر» که در «معلول بودن خویش» جستجو می کند و خود را از نزدیک شدن به این فضاهای شهری باز می دارد آنچه در دانش طراحی شهری برای فضاهای شهری ارزش است نقش اجتماعی و تعاملی است که این فضا در زندگی جمعی شهروندان ایفا می کند پس با طراحی مناسب فضاهای شهری و مناسب سازی آن، می توان با معلولان در تعامل اجتماعی بود رفع موانع در شهر، می تواند از اقدامات مهمی باشد که مشارکت هرچه بیشتر معلولان در فعالیت های اجتماعی و حضور در فضاهای شهری را برای آنان تضمین می کند در فصل اول تحقیق در قالب مقدمه، تعریف مسئله و سوالات تحقیق، سابقه و ضرورت انجام تحقیق، فرضیات تحقیق، اهداف تحقیق، کاربردهای تحقیق و حدود و اهمیت محدوده مطالعاتی تحقیق مطرح شده است طرح مسئله با افزایش جمعیت در شهرهای ایران و به خصوص شهرهای بزرگ، حجم تقاضا برای خدمات عمومی افزایش و متناسب با آن سرانه های مختلف شهری نیز کاهش یافته است افزایش تراکم جمعیت در شهرها تراکم در ساختمان ها را افزایش داد و از میزان فضاهای عمومی شهرها کاسته شده و بر ساخت و سازهای شهری و مسکونی افزوده گردیده است فضاهای شهری بستر زندگی و فعالیت شهروندان است که بیشترین ارتباط را با مردم و محیط زندگی افراد برقرار می کند و با توجه به ویژگی افراد و گروه های سنی، جنسی، اجتماعی باید بتواند محیط امن، سالم، پایدار و جذابی فراهم کند و به شیوه مناسبی به نیازهای مختلف تمام گروه های اجتماع پاسخ دهد عدم توجه به نیازهای اصلی و اساسی انسان ها، ادراکات و رفتارهای آنها در زندگی روزمره، در نظر نگرفتن شرایط جسمانی و روانی همه اقشار و سنین جامعه، لحاظ نکردن خصوصیات فرهنگی و اجتماعی افراد و بسیاری از مسائل اساسی از این قبیل در طراحی و برنامه ریزی فضاهای شهری، سبب ایجاد فضاهایی آسیب پذیر و مشکل دار شده که تنها تعداد معدودی از افراد در خود جای می دهد و از آنجا که ثمره این نوع طراحی، فضاهایی است که برچسب عملکرد خاصی بر آنها زده می شود و تامین کننده همه خواسته ها و نیازهای مردم نیستند؛ بنابراین، مورد استقبال لازم و کافی قرار نگرفته و زمینه بروز سایر فعالیت ها در آنها تضعیف می گردد ارزیابی فضاهای عمومی با توجه به نیازهای معلولان و جانبازان و برنامه ریزی برای آن، یکی از ضروریات هر جامعه به خصوص جامعه ماست که بعد از جنگ تحمیلی با جمع کثیری از جانبازان و معلولان مواجه شده است مناسب سازی فضاهای شهری و بهبود قابلیت دسترسی و تحرک افراد دارای معلولیت در کاهش فقر بسیار مهم می نماید همه افراد معلول در کشورهای در حال توسعه جهان، بویژه کشور ما، از میزان بالای شیوع فقر و عدم دسترسی به فرصت های برابر اجتماعی و اقتصادی و بالتبع آن نامناسب بودن فضاهای شهری رنج می برند تلاش برای کاهش فقر معلولان از طریق بهبود قابلیت دسترسی با تمرکز بر روی مناسب سازی فضاهای عمومی شهری بویژه ترافیک و حمل ونقل عمومی شهری امکان پذیر می باشد بنابراین، نیازهای اساسی معلولان و جانبازان از جمله تحرک، دسترسی به فضاهای شهری و نیازهای حسی و حرکتی آنان نباید در فضاهای شهری نادیده گرفته شوند حضور معلول در جامعه و مشارکت اجتماعی او الزامی است اما مسئله مهم این است که فضای عمومی شهری مناسب برای تردد معلولین نیست در ایران لزوم ساماندهی فضاهای شهری برای معلولین حسی و حرکتی بسیار ضروری به نظر می رسد زیرا از طرفی وضعیت شهرهای ما، خیابان ها، پیاده روها، اماکن عمومی، فضاهای رفاهی، سرویس های بهداشتی، وسایل حمل ونقل درون شهری و برون شهری و به گونه ای هستند که امکان استفاده برای معلولان و جانبازان را فراهم نمی کند و از طرفی دیگر، بنا به آمارهای رسمی کشور ۷ درصد جمعیت کشور دچار معلولیت هستند شهر خرم آباد نیز از این قاعده مستثنی نبوده به طوری که هم دارای تعداد قابل توجهی معلول می باشد و هم اینک شهر وضعیت مناسبی از لحاظ فضایی و امکانات برای معلولین ندارد لذا در این پژوهش به دنبال آن هستیم که علاوه بر بررسی وضعیت موجود راهکارهای اجرایی برای حل مشکلات معلولین در سطح شهر ارائه دهیم بحث و نتیجه گیری مفهوم مناسب سازی مناسب سازی به معنای برطرف نمودن موانع فیزیکی، معماری و ترافیکی موجود و اصلاح محیط اطلاق می شود، به گونه ای که همه انسان ها، ازجمله افراد دارای محدودیت جسمی و حرکتی قادر باشند تا آزادانه و بدون خطر در محیط پیرامون خود اعم از اماکن عمومی، معابر، محیط شهری و ساختمان های عمومی حرکت کنند و از تسهیلات محیطی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی با حفظ استقلال فردی لازم بهره مند شوند مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن، ۱۳۸۷، ۵ انواع معلولیت معلول جسمی حرکتی عبارت است از هر گونه فقدان، عدم کارایی یا تغییر شکل ها و اندام های فوقانی و تحتانی قابل رویت در ساختار استخوانی عضلانی، به طوری که موجب محدودیت در انجام مهارت معمولی روزمره فرد گردد

نویسندگان

سعید بیرانوند

مهدی آزادمنش

مهدی آزادمنش

سعید بیرانوند

�یرانوند، سعید و آزادمنش، مهدی،1404،تحلیلی بر شاخص های طراحی فراگیر در فضاهای شهری و نقش آن در ارتقای کیفیت زندگی معلولان،کنفرانس ملی مدیریت شهری با رویکرد توسعه پایدار،خرم آباد

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات کنفرانس ملی مدیریت شهری با رویکرد توسعه پایدار15 مهر 1404 · خرم آباد