از جنایت علیه بشریت تا جنایت علیه طبیعت: واکاری مبانی جرم انگاری اکوساید

چکیده مقاله

محیط زیست سالم، بنیان حیات انسان و شرط اساسی تحقق عدالت بین نسلی می باشد با این حال، تحولات صنعتی و بهره برداری بی رویه از منابع طبیعی، در دهه های اخیر به تخریب گسترده اکوسیستم ها و بروز بحران های زیست محیطی همچون تغییرات اقلیمی، نابودی تنوع زیستی و آلودگی های پایدار منجر شده است در واکنش به این وضعیت، مفهوم «اکوساید» یا جنایت علیه طبیعت به عنوان جرمی نوظهور در ادبیات حقوق بین الملل کیفری شکل گرفته است؛ جرمی که تخریب شدید، گسترده یا پایدار محیط زیست را نه صرفا یک تخلف زیست محیطی بلکه جنایتی بین المللی در کنار نسل کشی و جنایات جنگی قلمداد می کند مقاله حاضر با بررسی مبانی نظری و عملی جرم انگاری اکوساید، نخست به واکاوی ریشه های تاریخی و نمونه های بارز آن، از جمله استفاده از عامل نارنجی در جنگ ویتنام و روند تخریب جنگل های آمازون، پرداخته و پیامدهای اکولوژیک و انسانی آن را تبیین می کند سپس، مبانی عرفی، معاهده ای و اصول بنیادین حقوق بین الملل همچون اصل احتیاط، اصل عدالت بین نسلی و اصل مسئولیت مشترک، اما متفاوت مورد تحلیل قرار گرفته و ظرفیت های آن ها برای شناسایی اکوساید به عنوان «پنجمین جنایت بین المللی» ارزیابی می شود بخش مهم مقاله به حقوق جزایی ایران اختصاص دارد؛ جایی که هرچند قوانین پراکنده ای در زمینه حفاظت محیط زیست وجود دارد، اما خلا جدی در تعریف و جرم انگاری تخریب های کلان مشاهده می شود فقدان فصل مستقل در قانون مجازات اسلامی، ضعف ضمانت اجراها، عدم وجود دادگاه های تخصصی و تعارض منافع اقتصادی و سیاسی از مهم ترین موانع پذیرش اکوساید در ایران به شمار می رود در عین حال، مبانی فقهی همچون قاعده لاضرر، اتلاف، تسبیب، حفظ نظام، افساد فی الارض و احیای موات، ظرفیت های قابل توجهی برای توجیه و مشروعیت بخشی به جرم انگاری اکوساید فراهم می آورند این قواعد نشان می دهند که حمایت از محیط زیست نه به مثابه یک امر صرفا مدرن و وارداتی، بلکه در بطن فقه اسلامی نیز ریشه دار است در پایان مقاله نیز راهکارهایی نظیر تدوین فصل جنایات علیه محیط زیست، شناسایی مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی، تشدید ضمانت اجراها، ایجاد دادگاه های تخصصی محیط زیست و بهره گیری از تعهدات بین المللی پیشنهاد می شود بر این اساس، نتیجه گرفته می شود که جرم انگاری اکوساید در حقوق ایران نه تنها ضرورتی زیست محیطی و حقوق بشری، بلکه یک الزام فقهی و شرعی برای صیانت از زمین و نسل های آینده است

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

ماهان یزدانی

دانش آموخته مقطع کارشناسی رشته حقوق دانشگاه ملایر، همدان، ایران

محمد القاصی

دانش آموخته مقطع کارشناسی رشته علوم و مهندسی محیط زیست دانشگاه ملایر، همدان، ایران

یزدانی، ماهان و القاصی، محمد،1404،از جنایت علیه بشریت تا جنایت علیه طبیعت: واکاری مبانی جرم انگاری اکوساید،یازدهمین کنفرانس بین المللی مدیریت، گردشگری و تکنولوژی،تهران

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات یازدهمین کنفرانس بین المللی مدیریت، گردشگری و تکنولوژی31 شهریور 1404 · تهران