ارزیابی اثر هوش مصنوعی بر انگیزه و عملکرد دانش آموزان

چکیده مقاله

پژوهش حاضر با هدف ارزیابی جامع و چندبعدی تاثیر کاربرد ابزارهای هوش مصنوعی بر انگیزه تحصیلی و عملکرد شناختی دانش آموزان در نظام های آموزشی معاصر انجام شده است با توجه به نفوذ روزافزون فناوری های مبتنی بر هوش مصنوعی مولد، نظیر چت بات ها و سامانه های یادگیری تطبیقی، در فرایندهای یاددهی یادگیری، درک پیامدهای روان شناختی و آموزشی این پدیده، به ویژه در مورد متغیرهای بنیادینی همچون انگیزه درونی، خودکارآمدی، اشتیاق به یادگیری و کیفیت عملکرد تحصیلی در سطوح یادگیری سطحی و عمیق ، از ضرورت های انکارناپذیر پژوهش در حوزه فناوری آموزشی است این مقاله با بهره گیری از رویکرد مرور نظام مند Systematic Review و تحلیل محتوای کیفی، به بررسی و ترکیب یافته های ۸ پژوهش معتبر کمی و شبه آزمایشی انجام شده در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ پرداخته است که مجموعا نمونهای بالغ بر ۲۳۲۶ دانش آموز و دانشجو را از دانشگاه ها و مدارس کشورهای مختلف از جمله ایالات متحده، چین، عربستان سعودی، اوکراین، قطر، ترکیه و مالزی پوشش می دهند یافته های گردآوری شده نشان می دهند که هوش مصنوعی از طریق مکانیسم های شخصی سازی محتوای آموزشی، ارائه بازخورد فوری و دقیق، و افزایش تعامل و مشارکت فعال، توانسته است همبستگی مثبت و معناداری با مولفه های انگیزشی نظیر انگیزه درونی r = ۰ ۶۰, p < ۰ ۰۱ ، خودکارآمدی و اشتیاق تحصیلی با میانگین نگرش مثبت ۳ ۷۲ از ۵ ایجاد کند همچنین، در کوتاه مدت، استفاده از این ابزارها منجر به بهبود محسوس عملکرد در تکالیف مشخص و مهارت محور شده است، به گونه ای که در یک مطالعه، میانگین نمرات پروژه های دانشجویان تا ۸ ۶۵ امتیاز افزایش یافته و انحراف معیار نمرات نیز به میزان ۵ ۹۵ امتیاز کاهش پیدا کرده که نشان دهنده کاهش شکاف عملکردی بین دانش آموزان قوی و ضعیف است با این حال، داده های پژوهش های طولی و آزمایشی، تصویری پیچیده تر از تاثیرات بلندمدت ترسیم می کنند به طوری که اثرات مثبت مشاهده شده در تکالیف ساده، به امتحانات تشریحی، مسائل تحول آفرین Transformative Tasks و حوزه های نیازمند تفکر انتقادی و فراشناخت تعمیم نیافته است مهم ترین چالش های شناسایی شده در این مرور نظام مند، شامل بروز پدیده تنبلی فراشناختی ناشی از وابستگی بیش از حد به خروجی های هوش مصنوعی، تضعیف مهارت های حل مسئله در مواجهه با موقعیت های پیچیده و نگرانی های اخلاقی جدی در حوزه حریم خصوصی، شفافیت الگوریتم ها و افزایش خطر سرقت علمی است علاوه بر این، تحلیل یافته ها حاکی از آن است که تاثیر هوش مصنوعی بر انگیزه و عملکرد، یکسان و یکدست نبوده و تحت تاثیر متغیرهای تعدیل گر متعددی از جمله جنسیت با تفاوت معنادار در سطح درگیری ، رشته تحصیلی با نگرش مثبت تر در رشته های STEM ، سطح سواد دیجیتال و سابقه کار با رایانه قرار می گیرد در مجموع، این پژوهش نتیجه گیری می کند که اگرچه هوش مصنوعی به عنوان ابزاری توانمندساز در افزایش انگیزه و بهبود عملکرد تکالیف عادی نقش موثری ایفا می کند، اما بدون آموزش هدفمند سواد هوش مصنوعی، طراحی آموزشی آگاهانه و تدوین چارچوب های اخلاقی و نظارتی شفاف، نمی تواند به تنهایی ضامن یادگیری عمیق و پایدار باشد و در صورت استفاده نادرست، حتی می تواند به تضعیف سرمایه های شناختی و انگیزشی بلندمدت دانش آموزان بینجامد بر این اساس، پیشنهاد می شود نظام های آموزشی، به جای پذیرش صرف یا طرد این فناوری، بر آموزش مهارت های فراشناختی، طراحی فعالیت های ترکیبی Human AI Collaboration و ایجاد بسترهای اخلاقی برای بهره برداری مسئولانه از هوش مصنوعی متمرکز شوند

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

زهرا تمیزی

کارشناسی مدیریت آموزشی دانشجوی ارشد روانشناسی تربیتی

�میزی، زهرا،1404،ارزیابی اثر هوش مصنوعی بر انگیزه و عملکرد دانش آموزان،اولین کنفرانس بین المللی و جشنواره کشوری مدارس شاد با رویکردهای فرهنگی، هنری، مهارتی، آموزشی، دینی، تربیتی و مدیریتی،بوشهر

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات اولین کنفرانس بین المللی و جشنواره کشوری مدارس شاد با رویکردهای فرهنگی، هنری، مهارتی، آموزشی، دینی، تربیتی و مدیریتی9 اسفند 1404 · بوشهر