استفاده از ابزارهای چندرسانه ای برای بازخوانی ادبیات کهن فارسی در دوره ابتدایی

چکیده مقاله

بازخوانی ادبیات کهن فارسی در دوره ابتدایی، از یک سو زمینه ساز آشنایی دانش آموزان با هویت فرهنگی، زبانی و تاریخی جامعه ایرانی است و از سوی دیگر می تواند به تقویت مهارت های زبانی، تخیل، درک زیبایی شناختی و پرورش ارزش های اخلاقی و اجتماعی بینجامد با این حال، پیچیدگی های زبانی، فاصله مفهومی متون کهن با زیست جهان کودکان امروز، و غلبه روش های سنتی آموزش، سبب شده است که این بخش مهم از میراث ادبی برای بسیاری از دانش آموزان ابتدایی دشوار، کم جاذبه یا حتی دور از تجربه یادگیری روزمره آنان به نظر برسد در این میان، بهره گیری از ابزارهای چندرسانه ای به عنوان رویکردی نوین و تعاملی، می تواند امکان بازآفرینی و بازخوانی متون کهن را متناسب با نیازها، علایق و ویژگی های شناختی دانش آموزان این دوره فراهم سازد پژوهش حاضر با تمرکز بر ظرفیت های آموزشی چندرسانه ای، به بررسی نقش این ابزارها در ساده سازی، جذاب سازی و معناپردازی دوباره ادبیات کهن فارسی برای دانش آموزان دوره ابتدایی می پردازد در این چارچوب، ابزارهای چندرسانه ای شامل ترکیب هدفمند متن، تصویر، صوت، پویانمایی، روایت دیجیتال، بازی های آموزشی، کتاب های الکترونیکی تعاملی و محتوای دیداری شنیداری، بستری را فراهم می کنند که در آن متن ادبی از حالت ایستا و صرفا نوشتاری خارج شده و به تجربه ای زنده، قابل لمس و چندحسی تبدیل می شود برای نمونه، بازنمایی داستان های شاهنامه، حکایت های گلستان و بوستان، قصه های مثنوی معنوی یا اشعار تعلیمی و اخلاقی از طریق تصویرسازی مناسب، نقالی دیجیتال، موسیقی متناسب، شخصیت پردازی دیداری و فعالیت های تعاملی، می تواند فهم مفاهیم انتزاعی و واژگان دشوار را برای کودکان تسهیل کند همچنین این ابزارها با فعال سازی هم زمان حواس مختلف و ایجاد موقعیت های یادگیری مشارکتی، انگیزه دانش آموزان را برای پیگیری متن، طرح پرسش، کشف معنا و بازگویی آموخته ها افزایش می دهند یافته های نظری و تجارب آموزشی نشان می دهد که استفاده سنجیده از چندرسانه ها در آموزش ادبیات کهن می تواند به بهبود درک مطلب، گسترش دایره واژگان، تقویت گوش سپاری و سخن گویی، افزایش ماندگاری یادگیری و ارتقای نگرش مثبت دانش آموزان نسبت به میراث ادبی بینجامد افزون بر این، ابزارهای چندرسانه ای امکان ایجاد پیوند میان محتواهای ادبی و موقعیت های واقعی زندگی را فراهم می سازند؛ به گونه ای که دانش آموز نه فقط متن را می خواند، بلکه آن را می بیند، می شنود، تجربه می کند و در بازتولید آن سهیم می شود این مشارکت فعال، به ویژه در سال های نخست آموزش رسمی، نقش مهمی در شکل گیری سواد ادبی، تقویت خلاقیت، رشد تفکر انتقادی و پرورش حس تعلق فرهنگی دارد به بیان دیگر، چندرسانه ها می توانند ادبیات کهن را از سطح محتوایی دشوار و تاریخی، به تجربه ای یادگیری محور، لذت بخش و معنادار برای کودک تبدیل کنند با وجود این مزایا، بهره گیری موثر از ابزارهای چندرسانه ای مستلزم توجه به اصول تربیتی، روان شناختی و زیبایی شناختی متناسب با سن دانش آموزان است انتخاب متون باید بر اساس ظرفیت زبانی و عاطفی کودکان، قابلیت بازآفرینی، غنای اخلاقی و فرهنگی، و امکان پیوند با برنامه درسی انجام گیرد همچنین طراحی محتوای چندرسانه ای نباید به سطحی سازی متن، حذف هویت ادبی اثر یا غلبه جنبه های سرگرم کننده بر اهداف آموزشی منجر شود نقش معلم در این فرایند همچنان بنیادین است؛ زیرا او باید با انتخاب سنجیده منابع، هدایت تعاملات کلاسی، توضیح عناصر زبانی و فرهنگی، و ایجاد فرصت برای گفتگو، بازنویسی، قصه گویی و فعالیت های گروهی، میان فناوری و یادگیری معنادار پیوند برقرار کند از این رو، موفقیت این رویکرد در گروی توانمندسازی معلمان، تولید محتوای بومی و باکیفیت، دسترسی مناسب به امکانات آموزشی، و تدوین الگوهای اجرایی متناسب با بافت مدرسه های ابتدایی است در مجموع، استفاده از ابزارهای چندرسانه ای برای بازخوانی ادبیات کهن فارسی در دوره ابتدایی، رویکردی کارآمد برای احیای پیوند نسل جدید با متون کلاسیک و انتقال میراث فرهنگی در قالبی جذاب، قابل فهم و تربیتی به شمار می آید این رویکرد، ضمن کاهش فاصله میان کودک امروز و زبان و جهان بینی آثار کهن، می تواند به غنی سازی فرایند یاددهی یادگیری، افزایش مشارکت دانش آموزان و تعمیق تجربه ادبی آنان کمک کند بنابراین، توجه نظام مند به طراحی و به کارگیری ابزارهای چندرسانه ای در آموزش ادبیات فارسی، به ویژه در دوره ابتدایی، ضرورتی آموزشی و فرهنگی است که می تواند افق های تازه ای برای آموزش هویت محور، خلاق و لذت بخش بگشاید

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

معصومه قنبری قاسم آباد

آموزگار

معصومه بارانی حسین آبادی

دبیر ادبیات

مجید سلیمانی

دبیر ادبیات

دیانا آتش مرد

آموزگار

قنبری قاسم آباد، معصومه و بارانی حسین آبادی، معصومه و سلیمانی، مجید و آتش مرد، دیانا،1404،استفاده از ابزارهای چندرسانه ای برای بازخوانی ادبیات کهن فارسی در دوره ابتدایی،اولین کنفرانس بین المللی و جشنواره کشوری مدارس شاد با رویکردهای فرهنگی، هنری، مهارتی، آموزشی، دینی، تربیتی و مدیریتی،بوشهر

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات اولین کنفرانس بین المللی و جشنواره کشوری مدارس شاد با رویکردهای فرهنگی، هنری، مهارتی، آموزشی، دینی، تربیتی و مدیریتی9 اسفند 1404 · بوشهر