بازتاب مفاهیم حکمت اسلامی در ساختار بصری نگارگری ایرانی

چکیده مقاله

نگارگری ایرانی به عنوان یکی از برجسته ترین جلوه های هنر اسلامی، نه صرفا یک سنت تصویری، بلکه نظامی اندیشگانی و مبتنی بر حکمت محسوب می شود که در آن، معنا و صورت در پیوندی ارگانیک شکل می گیرند این پژوهش با رویکردی میان رشته ای، به بررسی بازتاب مفاهیم بنیادین حکمت اسلامی در ساختار بصری نگارگری ایرانی می پردازد و نشان می دهد که چگونه مفاهیمی چون وحدت وجود، مراتب هستی، عقل فعال، و خیال متعالی در سازمان دهی فضای تصویری، ترکیب بندی و نظام نمادین این هنر تجلی یافته اند در این چارچوب، نگارگری نه به مثابه بازنمایی واقعیت عینی، بلکه به عنوان صورت بندی حقیقتی فراتر از ماده در نظر گرفته می شود که از طریق رمز، استعاره و هندسه قدسی بیان می گردد ساختار چندلایه تصویر، حذف پرسپکتیو خطی، و هم زمانی رویدادها در یک قاب، بیانگر نوعی نگرش غیرخطی به زمان و مکان است که ریشه در جهان بینی حکمی دارد همچنین، کارکرد نور و رنگ در این آثار، صرفا جنبه تزئینی نداشته، بلکه حامل دلالت های معرفتی و وجودشناختی است؛ به گونه ای که نور به مثابه نماد حقیقت الهی و رنگ به عنوان تجلی مراتب وجودی معنا می یابد این مطالعه همچنین نشان می دهد که مفهوم «خیال» در فلسفه اسلامی، به ویژه در سنت اشراقی و عرفانی، نقشی بنیادین در شکل گیری منطق تصویری نگارگری داشته و امکان عبور از واقعیت محسوس به ساحت معنا را فراهم کرده است در نهایت، مقاله استدلال می کند که نگارگری ایرانی را می توان به مثابه زبان بصری حکمت اسلامی فهم کرد؛ زبانی که در آن، تصویر نه تقلید جهان، بلکه تاویل آن در افق معنا و حقیقت است و بدین سان، هنر به مرتبه ای از معرفت ارتقا می یابد که در آن دیدن، خود نوعی دانستن است

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

نرگس مقصودی

دکترا حکمت هنر

مقصودی، نرگس،1404،بازتاب مفاهیم حکمت اسلامی در ساختار بصری نگارگری ایرانی،اولین کنفرانس بین المللی و جشنواره کشوری مدارس شاد با رویکردهای فرهنگی، هنری، مهارتی، آموزشی، دینی، تربیتی و مدیریتی،بوشهر

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات اولین کنفرانس بین المللی و جشنواره کشوری مدارس شاد با رویکردهای فرهنگی، هنری، مهارتی، آموزشی، دینی، تربیتی و مدیریتی9 اسفند 1404 · بوشهر