راهکارهای مقابله با تکبر و استعلاء در سوره حجرات

چکیده مقاله

تکبر و استعلاء از جمله رذایل اخلاقی بنیادین اند که آثار مخرب آن ها در ساحت فردی و اجتماعی، همواره مورد توجه قرآن کریم بوده است این دو صفت، زمینه ساز تحقیر دیگران، گسست روابط انسانی، رشد تعصبات قومی و طبقاتی، و تضعیف انسجام اجتماعی می شوند سوره حجرات به عنوان یکی از سوره های اخلاقی و اجتماعی قرآن، مجموعه ای از آموزه های تربیتی را در جهت اصلاح رفتار فردی و سامان بخشی به مناسبات جمعی ارائه می دهد و از این منظر، ظرفیت ویژه ای برای استخراج راهکارهای مقابله با روحیه تکبر و برتری جویی دارد پژوهش حاضر با هدف تبیین مهم ترین راهکارهای مقابله با تکبر و استعلاء در سوره حجرات، به روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر بررسی مفهومی و محتوایی آیات این سوره انجام شده است یافته های تحقیق نشان می دهد که سوره حجرات، مقابله با تکبر را از دو مسیر اساسی دنبال می کند: نخست، اصلاح مبانی نگرشی و ارزشی انسان از طریق نفی معیارهای کاذب برتری همچون نسب، قومیت، جایگاه اجتماعی و ظواهر دنیوی، و جایگزین سازی معیار الهی «تقوا» به عنوان ملاک حقیقی کرامت انسانی؛ دوم، ارائه دستورهای رفتاری و اجتماعی برای مهار جلوه های عملی تکبر، مانند نهی از تمسخر، عیب جویی، لقب گذاری تحقیرآمیز، سوءظن، تجسس و غیبت همچنین این سوره با تاکید بر اخوت ایمانی، اصلاح ذات البین، رعایت ادب در برابر پیامبر اکرم ص و پرهیز از شتاب زدگی در داوری، زمینه شکل گیری جامعه ای متواضع، منسجم و کرامت محور را فراهم می سازد در مجموع، نتایج این پژوهش نشان می دهد که سوره حجرات، افزون بر نکوهش تکبر، الگویی جامع و تربیتی برای درمان این رذیله اخلاقی و استقرار روابط انسانی بر پایه احترام، تقوا و تواضع ارائه می دهد

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

بهنام سپنج پور

دانش پژوه دکترای علوم قرآنی موسسه امام ره

�پنج پور، بهنام،1404،راهکارهای مقابله با تکبر و استعلاء در سوره حجرات،اولین کنفرانس بین المللی و جشنواره کشوری مدارس شاد با رویکردهای فرهنگی، هنری، مهارتی، آموزشی، دینی، تربیتی و مدیریتی،بوشهر

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات اولین کنفرانس بین المللی و جشنواره کشوری مدارس شاد با رویکردهای فرهنگی، هنری، مهارتی، آموزشی، دینی، تربیتی و مدیریتی9 اسفند 1404 · بوشهر