تبیین مبانی فلسفی و نظام تربیتی در اندیشه افلاطون از هستی شناسی تا برنامه ریزی آموزشی

چکیده مقاله

نظام فکری افلاطون، فیلسوف برجسته یونانی، پیوندی بنیادین میان مبانی مابعدالطبیعی و اهداف تربیتی برقرار می کند در اندیشه او، تعلیم و تربیت صرفا به معنای انتقال مجموعه ای از دانش ها یا مهارت های کاربردی نیست، بلکه فرآیندی عمیق برای پرورش روح انسان و هدایت آن به سوی حقیقت و کمال به شمار می آید افلاطون معتقد است که انسان از طریق تربیت صحیح می تواند از سطح ادراکات حسی و ظاهری فراتر رود و به مرتبه ای از شناخت دست یابد که در آن حقیقت، عدالت و خیر به درستی فهمیده می شوند از این رو، تعلیم و تربیت در فلسفه او نقشی اساسی در رشد فردی و نیز در شکل گیری جامعه ای عادلانه و متعادل ایفا می کند این نوشتار با رویکردی تحلیلی به بررسی چگونگی تاثیر هستی شناسی مراتب هستی ، معرفت شناسی تذکر ، انسان شناسی قوای سه گانه روح و ارزش شناسی هنرهای اخلاقی بر نظام تعلیم و تربیت می پردازد در واقع، افلاطون نظام آموزشی خود را بر پایه مجموعه ای از مبانی فلسفی استوار می کند که هر یک از آن ها نقش مهمی در تعیین اهداف، روش ها و محتوای آموزش دارند فهم نظام تربیتی افلاطون بدون توجه به این مبانی امکان پذیر نیست، زیرا دیدگاه او درباره جهان، انسان و معرفت به طور مستقیم در ساختار تعلیم و تربیت انعکاس یافته است افلاطون در این نظام، هدف نهایی آموزش و پرورش را نه صرفا انتقال مهارت های شغلی، بلکه هدایت روح انسان از جهان محسوس سایه ها به سوی حقیقت مطلق اصل خیر می داند از نظر او، جهان محسوس تنها بازتابی ناقص از واقعیت های برتر در عالم مثل است و انسان باید از طریق آموزش و تفکر فلسفی به درک آن حقایق دست یابد در این مسیر، روش دیالکتیک یا گفت وگوی فلسفی نقش مهمی در بیدار کردن ذهن و هدایت آن به سوی کشف حقیقت دارد همچنین نظریه تذکر بیان می کند که یادگیری در واقع نوعی یادآوری معرفتی است که روح پیش از ورود به جهان مادی با آن آشنا بوده است در بعد انسان شناسی، افلاطون روح انسان را متشکل از سه قوه عقلانی، خشمگین و شهوانی می داند تربیت صحیح باید به گونه ای باشد که میان این سه قوه تعادل برقرار شود و قوه عقلانی نقش هدایت کننده را بر عهده گیرد تحقق این تعادل در نهایت به شکل گیری فضیلت عدالت در فرد منجر می شود در حوزه ارزش شناسی نیز افلاطون بر فضایل بنیادینی چون حکمت، شجاعت، اعتدال و عدالت تاکید می کند و آن ها را پایه های زندگی اخلاقی و اجتماعی می داند نتایج این بررسی نشان می دهد که برنامه درسی در فلسفه ایده آلیسم افلاطونی ساختاری سلسله مراتبی و مرحله بندی شده دارد که با تکیه بر دیالکتیک، تربیت بدنی و تهذیب نفس، فرد را از یک شهروند معمولی به یک حکیم و زمامدار شایسته در جامعه آرمانی تبدیل می کند در این نظام تربیتی، مراحل آموزش از پرورش جسم و روح آغاز شده و به تدریج با آموزش علوم عقلی و فلسفی به اوج خود می رسد در نهایت، کسانی که به بالاترین سطح معرفت دست می یابند، شایستگی هدایت جامعه را خواهند داشت و می توانند در جهت تحقق عدالت و خیر عمومی گام بردارند

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

سحر گودرزی

دانشجوی دکتری دانشگاه علامه طباطبایی تهران و آموزگار آموزش و پرورش تهران

عاطفه حسن زاده

عاطفه حسن زاده دانشجوی دکتری، گروه علمی مطالعات تربیتی و برنامه ریزی درسی، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران

لیلا گودرزی

کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی و آموزگار آموزش و پرورش اشترینان

مژگان محمدی نائینی

استادیار، گروه علمی مطالعات تربیتی و برنامه ریزی درسی، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران

فروزان گودرزی

کارشناسی ارشد مهندسی نرم افزار و دبیر آموزش و پرورش بروجرد

�سن زاده، عاطفه و محمدی نائینی، مژگان،1405،تبیین مبانی فلسفی و نظام تربیتی در اندیشه افلاطون از هستی شناسی تا برنامه ریزی آموزشی،دومین کنفرانس بین المللی فلسفه، تعلیم و تربیت و علوم ورزشی،تهران

ارائه‌شده در

پانزدهمین کنفرانس ملی مدیریت و تجارت الکترونیک31 شهریور 1405 · تهران