مسئولیت کیفری ناشی از دفاع مشروع افراطی(با تاکید بر قتل عمد)

چکیده مقاله

دفاع مشروع به عنوان یکی از علل موجهه جرم، مسئولیت کیفری را از مرتکب سلب می کند با این حال، هنگامی که دفاع از حد ضرورت و تناسب فراتر رود، به «دفاع مشروع افراطی» تبدیل می شود این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و با مطالعه کتابخانه ای، به بررسی ماهیت، ارکان و آثار کیفری دفاع مشروع افراطی در نظام حقوقی ایران می پردازد یافته های تحقیق نشان می دهد که قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، در مقایسه با قوانین سابق، رویکرد دقیق تر و جامع تری در خصوص دفاع مشروع افراطی اتخاذ کرده است قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ با ورودی دیرهنگام به تاسی از رویه قضایی، دفاع مشروع افراطی یا بیش ازحد را مورد پذیرش قرار داده و به توسعه دفاع مشروع پرداخته است از دیدگاه قانون گذار جدید، مدافع مشروع ناقص، از یک سو بسان و همسان کسی نیست که به نحو عدوان و ظالمانه اقدام به قتل دیگری می نماید و از سوی دیگر، در قتل عمد صرفا شایسته کیفرزدایی از مجازات قصاص بدون محکومیت زدایی مطلق است مطابق ماده ۱۵۶ این قانون، چنانچه دفاع واجد شرایط کلی باشد اما مرتکب از حد ضرورت و تناسب تجاوز کند، در قبال آسیب های ناشی از افراط، مسئول شناخته می شود این مسئولیت می تواند از مجازات تعزیری تا دیه را در برگیرد تشخیص تناسب دفاع با خطر، امری عینی ذهنی است که با توجه به اوضاع و احوال قضیه و نفسیت مدافع صورت می پذیرد این پژوهش تاثیر و تاثر رویه قضایی از دوگانگی تقنینی را با رویکردهای کیفردهی شرایط دفاع محور و مراتب دفاع محور نشان دهد و در پایان ضمن تاکید بر لزوم سیاست گذاری جنایی منسجم به منظور حفظ حقوق ولی دم این نتیجه حاصل می شود که تبصره ۲ ماده ۳۰۲ صرفا ناظر بر جنایات و مبتنی بر عدم رعایت مراتب دفاع با وجود ضرورت و صدق اصل دفاع است و جایگاه تبصره ۲ ماده ۱۵۶ نیز ناظر بر سایر جرایم در صورت فقدان یکی از شرایط دفاع مشروع است اثر دفاع مشروع افراطی در جنایات عمدی، کیفرزدایی از قصاص و در سایر جرایم صرفا تحمیل بار اثبات فقدان شرایط دفاع از مدافع به مهاجم است

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

محسن شمس

دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشگاه آزاد آمل، واحد آیت الله آملی، ایران

محمد نبی پور

استادیار گروه حقوق دانشگاه شمال، آمل، ایران

�مس، محسن و نبی پور، محمد،1404،مسئولیت کیفری ناشی از دفاع مشروع افراطی(با تاکید بر قتل عمد)،بیست و دومین کنفرانس بین المللی مطالعات حقوقی و قضای�

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات بیست و دومین کنفرانس بین المللی مطالعات حقوقی و قضایی30 آبان 1404