مرزسنجی میان استقلال فردی زوجه و عدم تمکین عام: واکاوی چالش های حقوق زوج در مواجهه با نافرمانی های معمول

چکیده مقاله

تقابل میان استقلال فردی زوجه و الزام به تمکین عام، به یکی از چالش برانگیزترین مسائل حقوق خانواده در ایران معاصر تبدیل شده است پژوهش حاضر با هدف مرزسنجی این تقابل و واکاوی چالش های حقوقی زوج در اثبات نافرمانی های معمول و روزمره زوجه در محاکم خانواده انجام شده است این مطالعه با روش توصیفی تحلیلی و با مطالعه ی تطبیقی رویه ی قضایی بررسی ۵۰ رای صادره از دادگاه های خانواده تهران و چند استان و تحلیل محتوای منابع فقهی و حقوقی صورت گرفته است یافته های پژوهش نشان می دهد که نظام حقوقی ایران در مواجهه با پدیده ی نوپدید «نشوز پنهان» شامل انزوای عاطفی، یک جانبه گرایی اقتصادی و انحصارطلبی تربیتی با دو چالش عمده روبه روست: نخست، بحران اثباتی ناشی از تقابل اصل عدم و قاعده ی البینه در حریم خصوصی خانواده؛ دوم، تشتت عرفی در تفسیر حسن معاشرت که به صدور آرای متهافت انجامیده است این پژوهش با اتخاذ چارچوب نظری دکترین «منع سوءاستفاده از حق» مستنبط از اصل ۴۰ قانون اساسی و ماده ۱۳۲ قانون مدنی ، راهکار تسری این دکترین به حوزه ی حقوق خانواده را با اتخاذ «معیار نوعی و کارکردی» به جای معیار شخصی قصد اضرار پیشنهاد می دهد برای اجرایی سازی این نظریه، گذار از نظام سنتی ادله اثبات به سوی «ارزیابی موزاییکی امارات قضایی» ضروری است؛ رویکردی که در آن مجموعه ای از قرائن شامل تحلیل محتوایی دعاوی متقابل، گزارش های کارشناسی مددکاری و ادله ی نوین ارتباطی، تصویری منسجم از واقعیت اختلاف ارائه می دهند افزون بر این، ترویج شروط ضمن عقد به عنوان راهکاری پیشگیرانه و ارائه ی پیشنهادهای تقنینی از جمله اصلاح ماده ۱۱۰۵ قانون مدنی و رویه ای ایجاد وحدت رویه توسط دیوان عالی کشور از دیگر دستاوردهای این پژوهش است مقاله نتیجه می گیرد که دست یابی به توازن میان استقلال زوجه و الزامات تمکین عام، مستلزم بازتعریف مفهوم حسن معاشرت و پذیرش ارزیابی موزاییکی امارات در رویه ی قضایی است

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

الهام موسوی

کارشناس حﻘوق

سیدمرتضی صوف باف

پژوهشگر دکتری تخصصی، گروه حﻘوق، واحد دامغان، دانشگاه ﺁزاد اسالمی، دامغان، ایران

موسوی، الهام و صوف باف، سیدمرتضی،1404،مرزسنجی میان استقلال فردی زوجه و عدم تمکین عام: واکاوی چالش های حقوق زوج در مواجهه با نافرمانی های معمول،پنجمین همایش بین المللی وکالت، حقوق و علوم انسانی،همدان

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات پنجمین همایش بین المللی وکالت، حقوق و علوم انسانی17 مرداد 1404 · همدان