تحول کالبدی و کارکردی ایوان در خانه های ایرانی دوره صفویه

چکیده مقاله

ایوان به عنوان یکی از کهن ترین عناصر معماری ایرانی، در دوره صفویه تحولی چشمگیر یافت و به جایگاهی فراتر از یک فضای اقلیمی و عملکردی دست پیدا کرد در این پژوهش، سیر تحول ایوان در خانه های ایرانی دوره صفویه با رویکرد تاریخی تحلیلی مورد بررسی قرار گرفته است هدف اصلی تحقیق، شناسایی نقش ایوان در ساختار فضایی خانه های صفوی و تبیین چگونگی تبدیل آن به نمادی فرهنگی و اجتماعی در بستر معماری مسکن است روش تحقیق مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای، تحلیل تطبیقی با دوره های پیشین و بررسی نمونه های شاخص خانه های باقی مانده از دوره صفویه در اصفهان و شیراز است یافته ها نشان می دهد که ایوان در این دوره علاوه بر کارکرد سنتی خود در تهویه، نورگیری و تعدیل شرایط اقلیمی، نقشی نمایشی و نمادین نیز ایفا می کرد ایوان های ستون دار با تزئینات کاشی کاری، گچ بری و نقاشی های دیواری، بازتابی از شان اجتماعی و فرهنگی خانواده های اشرافی بودند همچنین، جایگیری ایوان در محور میانی بنا و ارتباط مستقیم آن با حیاط مرکزی، سبب تقویت اصل تقارن و انسجام فضایی در معماری خانه های صفوی شد نتایج این پژوهش نشان می دهد که ایوان در دوره صفویه از عنصری صرفا کارکردی به نمادی چندوجهی تبدیل گردید که همزمان هویت فرهنگی، ارزش های اجتماعی و زیبایی شناسی معماری ایرانی را بازتاب می داد و الگویی پایدار برای دوره های بعدی مانند زندیه و قاجار فراهم آورد

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

روح اله رحیمی

استادیار معماری، دانشگاه مازندران

پرستو عزیزپور

دانشجوی دکتری، دانشگاه تهران

�حیمی، روح اله و عزیزپور، پرستو،1404،تحول کالبدی و کارکردی ایوان در خانه های ایرانی دوره صفویه،اولین کنگره ملی نگهداری و تعمیرات ابنیه و تاسیسات شهری،شیراز

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات اولین کنگره ملی نگهداری و تعمیرات ابنیه و تاسیسات شهری12 آذر 1404 · شیراز