نقش اقوام ایرانی در تکوین دیوان سالاری خالفت عباسی با تاکید بر عناصر ساسانی در نظام اداری اسلامی

چکیده مقاله

پژوهش حاضر با هدف تحلیل نقش اقوام ایرانی در تکوین دیوان سالاری خالفت عباسی، با تاکید بر انتقال عناصر ساختاری و مفهومی نظام اداری ساسانی، به روش کیفی و بر پایه تحلیل اسناد تاریخی و متون معتبر کلاسیک انجام شده است یافته های تحقیق نشان می دهد که دستگاه دیوانی عباسی، به ویژه از دوران خالفت منصور به بعد، به طور چشمگیری متاثر از ساختار اداری ساسانیان بوده است نهادهایی نظیر دیوان خراج، دیوان رسائل، دیوان برید، و جایگاه دبیری، با همان کارکردها، ساختار سلسله مراتبی و الگوهای حساب داری از سنت ساسانی به نظام خالفت عباسی منتقل شده اند اقوام ایرانی، به ویژه دبیران، موالی و خاندان هایی نظیر برمکیان، در انتقال و بازسازی این ساختارها نقش محوری ایفا کردند انتقال مفاهیم کلیدی چون عدالت، تدبیر، خرد حکومتی و ساختار مکتوب دیوانی نیز بخشی از این فرآیند فرهنگی تمدنی بوده است پژوهش با بهره گیری از چارچوب های نظری انتقال فرهنگی، تداوم تمدنی و تحلیل نهادی، نشان داد که این تاثیر نه صرفا فنی، بلکه در سطح فلسفه حکمرانی، زبان و مشروعیت سیاسی نیز رخ داده است به طور کلی، نتایج تحقیق بیانگر آن است که خالفت عباسی در حوزه دیوان سالاری، وارث مستقیم و بازآفرین ساختار ساسانیان بوده و تمدن اسلامی عباسی، در این بعد خاص، بدون مشارکت اقوام ایرانی و تجربه اداری پیش اسلامی، قابل تصور نیست این پژوهش، تبیینی نو از پیوند میان ایران و اسالم در ساختار حکمرانی ارائه می دهد که به فهمی عمیق تر از استمرار تمدن ایرانی در قالب اسلامی یاری می رساند

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

قادر کریمی

ارشد تاریخ اسلام

کریمی، قادر،1404،نقش اقوام ایرانی در تکوین دیوان سالاری خالفت عباسی با تاکید بر عناصر ساسانی در نظام اداری اسلامی،بیست و یکمین کنفرانس بین المللی مطالعات زبان، ادبیات، فرهنگ و تاریخ

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات بیست و یکمین کنفرانس بین المللی مطالعات زبان، ادبیات، فرهنگ و تاریخ20 فروردین 1404