بازنمایی مکان های مقدس و جغرافیایی سفر در تحفه العراقین خاقانی

چکیده مقاله

تحفه العراقین خاقانی یکی از برجسته ترین متون سفرنامه ای و ادبی قرن ششم هجری است که در آن شاعر با بهره گیری از زبان تمثیل، تصویرگری شاعرانه و ظرفیت های بلاغی جغرافیا را به عرصه ای برای بیان جهان بینی، عرفانی، اخلاقی و انتقادی خود بدل می کند خاقانی در گذر از شهرها و بلاد مختلف نه تنها مکان ها را از منظر طبیعی و جغرافیایی توصیف می کند، بلکه هر کدام را با ارزش ها و مضامین دینی و اخلاقی پیوند می زند؛ به گونه ای که قهستان و مصر نماد تباهی، خذلان و بی اعتباری دنیا، و نجف، مکه و مدینه نمود رستگاری، قدسیت و حضور الهی معرفی می شوند این سفرنامه شاعرانه فراتر از حرکت جسمانی تجربه ای معنوی و سلوکی است که خاقانی در آن با نمایش تضاد میان زمین و آسمان، تاریکی و روشنایی و فساد و پاکی مسیر عبور انسان از دنیازدگی به سوی عرفان و حقیقت الهی را ترسیم می کند شاعر با بازنمایی مکان های مقدس همچون عرفات، کعبه، مدینه و مرقد امام علی ع آنها را به قطب های معنوی و مراکز هدایت سالک تبدیل می کند و با تصویرپردازی شاعرانه و اسطوره ای جلوه ای قدسی و کیهانی از زمین ارائه می دهد تحفه العراقین همچنین بازتابی از نگرش اجتماعی، سیاسی و فرهنگی خاقانی به جوامع و مردم سرزمین های مختلف است؛ توصیف قهستان، مصر و شام همزمان شامل ستایش، نکوهش و تحلیل فرهنگی اجتماعی است که نشان دهنده نگاه عمیق و چندلایه شاعر به مکان و انسان است بنابراین، این اثر نه تنها یک سفرنامه شاعرانه بلکه متنی اندیشمند است که تجربه جغرافیایی را به سیر و سلوکی معنوی و عرفانی ارتقا می دهد و جغرافیای تاریخی، فرهنگی و مذهبی قرن ششم هجری را با زبانی شاعرانه و تصویرپردازانه به مخاطب عرضه می کند تحفه العراقین نمونه ای کم نظیر از پیوند میان ادبیات، جغرافیا و معنویت در متون کلاسیک فارسی است و نشان می دهد که خاقانی چگونه جغرافیا را به متن معنوی تبدیل کرده است

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

عبدالله حسن زاده میر علی

دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سمنان

شکیبا طالب

دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سمنان

�سن زاده میر علی، عبدالله و طالب، شکیبا،1404،بازنمایی مکان های مقدس و جغرافیایی سفر در تحفه العراقین خاقانی،یازدهمین کنفرانس بین المللی علوم انسانی ، ادبیات و زبانشناسی،تهران

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات یازدهمین کنفرانس بین المللی علوم انسانی ، ادبیات و زبانشناسی29 آبان 1404 · تهران