استخراج و تحلیل پدیده های ژئومورفولوژیک ناشی از فرونشست زمین در دشت اشتهارد

چکیده مقاله

در دو دهه اخیر فرونشست به عنوان یک مخاطره ژئومورفیک و یکی از بحران های زیست محیطی، هر ساله خسارات جبران ناپذیری را به دشت های ایران تحمیل می کند که می توان گفت یکی از مهم ترین علل آن در حال حاضر برداشت غیر اصولی و بی رویه از سفره های زمینی می باشد که در بسیاری از دشت های کشور، به ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک، منجر به بروز شکاف های عمیق و گسترش ناپایداری سطحی شده است در این راستا، دشت اشتهارد به عنوان یکی از پهنه های مستعد فرونشست در جنوب غربی استان البرز که از سوی وزارت نیرو به عنوان یکی از دشت های ممنوعه بحرانی به لحاظ برداشت آب معرفی شده است که طی سال های اخیر شاهد گسترش چشمگیر شکاف های کششی در سطح زمین بوده است این شکاف ها، در صورت بی توجهی و نبود مدیریت علمی، می توانند تهدیدات جدی برای زیرساخت های عمرانی، فعالیت های کشاورزی، و سکونت گاه های انسانی منطقه به همراه داشته باشند این پژوهش با هدف تحلیل مکانیسم ژئومکانیکی شکاف های ناشی از فرونشست در این دشت، از داده های تداخل سنجی DInSAR ، ژئوتکنیکی، هیدرودینامیکی آبخوان با نتایج مشاهدات میدانی و مجموعه ای از نقشه های شکاف های سطحی در دشت اشتهارد برای بازه زمانی ۲۰۲۰ ۲۰۱۷ تلفیق و تفسیر گردید نتایج نشان می دهد که افت مزمن سطح ایستابی، تراکم پذیری بالای رسوبات سیلتی–رسی و رفتار واگرای خاک های سدیمی، زمینه ساز تمرکز کرنش کششی در سطح دشت و گسترش شکاف های ممتد با راستای شرقی–غربی شده اند که این روند، همسو با هندسه ی کشیدگی عمومی دشت و در عین حال عمود بر جهت غالب گرادیان هیدرولیکی جنوب به شمال است این نتایج نشان دهنده الگوی خطی مشخص و منظم در شکاف ها است که با ساختارهای منطقه هم خوانی دارد بر اساس مدل مفهومی حاصل از این پژوهش، فرایند غالب به ترتیب شامل «برداشت بیش ازحد ← کاهش فشار منفذی ← افزایش تنش موثر ← تحکیم غیرالاستیک ← نشست تفاضلی ← تمرکز کرنش کششی سطحی» است منشا شکاف ها غیرتکتونیکی و ناشی از ناپایداری هیدروژئومکانیکی آبخوان ارزیابی می شود نتایج این مطالعه تاکید دارد که کنترل روند شکاف ها تنها از طریق مدیریت خوشه ای چاه ها، تغذیه مصنوعی هدفمند و پایش مستمر DInSAR و GPS امکان پذیر خواهد بود

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

رعنا نوروزی

دانشجوی دکترای ژئومورفولوژی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

سید مروت افتخاری

استادیار گروه ژئومورفولوژی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

علی احمد آبادی

دانشیار گروه ژئومورفولوژی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

نوروزی، رعنا و افتخاری، سید مروت و احمد آبادی، علی،1404،استخراج و تحلیل پدیده های ژئومورفولوژیک ناشی از فرونشست زمین در دشت اشتهارد،بیست و نهمین همایش و نمایشگاه ملی مهندسی نقشه برداری و اطلاعات مکانی ژئوماتیک ۱۴۰۴ و پنجمین نمایشگاه بین المللی ایران ژئو،تهران

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات بیست و نهمین همایش و نمایشگاه ملی مهندسی نقشه برداری و اطلاعات مکانی ژئوماتیک ۱۴۰۴ و پنجمین نمایشگاه بین المللی ایران ژئو29 آبان 1404 · تهران