مدل مفهومی فرایندی »معنویت « در روانشناسی

چکیده مقاله

هدف و زمینه : علی رغم اینکه بسیار روانشناسان معنویت را یک ویژگی ذاتی انسان و زمینه که منجر به تلاش برای درک و اتصالبه ناشناخته های جهان و جستجوی معنا می دانند، به گفته پارگامنت معنا و مفهوم آن همواره در حال تکامل بوده و تا به امروز مطالعه مفهوم آن همچنان محققان را به چالش می کشد و با توجه به دامنه گسترده از تعبیرها و تفسیرها، ابهام مفهومی آن مورد توافق پژوهشگران می باشد پژوهش حاضر با هدف تحلیل مفهوم»معنویت « در ادبیات محققین و کشف مدل مفهومی آن انجام شد روش: این پژوهش ، به لحاظ هدف، از نوع تحقیقات بنیادین و روش آن به لحاظ رویکرد، آمیخته از نوع طرح متوالی اکتشافی رویکرد کمی کیفی است در بخش کیفی ، از روش تحلیل محتوای کیفی شیه و شانون به روش تحلیل محتوای عرفی و قراردادی ، به منظور جمع آوری ، توصیف ، دسته بندی و تجزیه و تحلیل سازه معنویت در منابع روان شناسی و در بخش کمی ، از روش توصیفی پیمایشی نظرات کارشناسان به منظور دستیابی به روایی مدل مفهومی معنویت و مولفه های آن استفاده شده است یافته ها: در جستجوی اولیه ۳۶۳ مقاله و کتاب یافت شد که از بین آنها برحسب معیارهای ورود به مطالعه ۵۸ مورد به منظور جمع آوری تعاریف پرداخته شد تحلیل دادهها منجر به ۱۸۴ کد اولیه ، ۴۸ مضمون پایه ،۹ مضمون سازمان دهنده ؛ »ماهیت «، »تجربه گری «، »ارتباط«، »جستجوگری «، »تفکر«، »شناخت «، »رفتار«، »عاطفه و هیجان«، »پیامد« و ۴ بعد اصل ؛ »هسته «، »مکانیزمها«، »نظامهای پویا« و»نمودها« شد در نهایت مدل مفهومی فرایندی »معنویت « استخراج و با استفاده از ضریب شاخص روایی محتوا CVI تایید شد نتیجه گیری : علی رغم تعاریف و تعابیر پراکنده در علم روانشناسی ، با توجه به یافته های پژوهش می توان نتیجه گرفت »معنویت « از نظر پژوهشگران این علم سازهای غیربسیط و چندبعدی است و علاوه بر اینکه یکی از ابعاد مهم تحولی انسان می باشد، به طور عمیق در فرایند تعاملی تحولی با دیگر ابعاد شناختی ، هیجانی ، رفتاری و قرار دارد نظر به اینکه پارادایم غالب حاکم در علم روانشناسی سکولار می باشد، در مفهوم معنویت هم این موضوع قابل مشاهده می باشد

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

مصطفی عرب پور

دانشجوی دکتری روانشناسی عمومی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه قم

مسعود جان بزرگی

استاد گروه روانشناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم ، ایران

محمدحسین حق شناس

دانشجوی دکتری روانشناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه قم

�رب پور، مصطفی و جان بزرگی، مسعود و حق شناس، محمدحسین،1403،مدل مفهومی فرایندی »معنویت « در روانشناسی،سومین کنفرانس بین المللی دین، معنویت و سبک زندگی جهان اسلام،تهران

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات سومین کنفرانس بین المللی دین، معنویت و سبک زندگی جهان اسلام29 آبان 1403 · تهران