بررسی فرآیندهای مورفوژنیک تأثیرگذار بر نشست زمین در استان اصفهان (با تأکید بر فرآیندهای ناشی از خشکی و خشکسالی)

چکیده مقاله

پدیده نشست زمین در دهه های اخیر، معضلات و مخاطرات زیادی را برای بهره برداریهای مختلف از سرزمین کشاورزی، سکونتگاه ها، صنایع ، سازه ها، شبکه های آبرسانی، خطوط مواصلاتی و انرژی و در استان اصفهان بوجود آورده است از آنجایی که شناخت فرآیندهای مؤثر در شکل گیری این پدیده، در نحوه برخورد با آن و نیز مدیریت و کاربری اراضی مورد ابتلاء، مفید و مؤثر می باشد، و از طرفی نگرش جامع و سیستمی ایجاب می نماید که تمامی فرآیندهای احتمالی هیدرواستاتیکی، ژئوتکتونیکی، کلیماتیکی، بارگزاریهای مختلف، و تأثیرگذار بررسی و تحلیل گردد، و با هدف پاسخگوئی به یکی از معضلات محیطی اصفهان، مطالعه مزبور در سالهای 1386 1382 صورت گرفته و نتایج آن ارائه می گردد پدیده انشقاق و نشست زمین در داخل پوسته زمین، و به خصوص در دشتها به دلایل مختلفی رخ می دهد که کاملاً به نحوه بوجود آمدن این سازندها، جنس آنها، شکل مخزن، وضعیت استقرار و عملکرد سیالات در داخل مخزن و تعادل و پایداری نیروهای حاکم بر آن بستگی دارد بطور کلی نشست و ایجاد شکاف می تواند از دو منشاء «تکنونیکی» و «نحوه رفتار سیالات در داخل آبرفت» حاصل شود ناپایداری ناشی از عملکرد تکتونیکی کاملاً بستگی به فعالیت های نیروهای داخلی زمین دارد و از نظر زمانی بصورت بطئی و کند عمل می نماید، و یا اینکه در اثر فعالیت های آزاد شدن انرژی بصورت زلزله بوجود می آید در داخل سنگها نیز به وضعیت انحلال و تبادل یونی بین محیط دربرگیرنده و سیال بستگی دارد و معمولاً در محدوده های خاص و کوچک رخ می هد بیشترین تغییرات در داخل آبرفت و با توجه به عملکرد انسان روی می دهد که در کاربری ها و بهره برداری ها از اراضی نقش مؤثری را ایفا می نماید بررسی های مطالعه حاضر نشان می دهد که: 1 پدیده مزبور در مقیاس وسیع و ملی در دشتهای رفسنجان، کرمان، سیرجان، میبد، اردکان، یزد، مهیار، اصفهان، کاشان، گلپایگان، مشهد، نیشابور، قره قشلاق، گرگان، شهرکرد، و بسیاری شهرها و دشتهای کشور مشاهده و گزارش شده است 2 این تغییرات عمدتاً منشاء ژئوهیدرولوژیک داشته و ناشی از پمپاژ بیش از حد از سفره های آب زیرزمینی دشت ها و تغییرات فشار هیدرواستاتیکی می باشد، تمامی دشتهای استان اصفهان وضعیت بحرانی دارند و در بعضی از نقاط نجف آباد افت ایستابی به بیش از 10 متر در سال رسیده است 3 چیرگی و تداوم خشکی محیط و نیز فراوانی و شدت دوره های خشکسالی نقش مؤثری در تشدید این معضل داشته است 4 علیرغم آنکه در کوتاه مدت، شواهدی دال بر نقش مؤثر عوامل زمین ساخت در شکل گیری پدیده مزبور مشاهده نمی گردد، اما به لحاظ تکتونیک فعالی که در زونهای تکتونیکی این محدوده ها وجود دارد، و نیز با توجه به داده های شتابنگاشت های موجود، نقش فرآیندهای مزبور قابل تأمل می باشد 5 نشست زمین تمامی فعالیت ها و کاربری های انسان در محدوده اعم از کشاورزی، صنعت، توسه شهری، کانال های آبرسانی، جاده هاف و را تحت تأثیر جدی قرار داده است

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

حمید قیومی محمدی

محقق موسسه تحقیقات خاک و آب و دانشجوی دکتری ژئومرفولوژی دانشگاه اصفه

محمد حسین رامشت

استاد گروه جغرافیای طبیعی دانشگاه اصفهان

یوسف مرادی

کارشناس ارشد ستاد حوادث استانداری اصفهان

قیومی محمدی، حمید و رامشت، محمد حسین و مرادی، یوسف،1388،بررسی فرآیندهای مورفوژنیک تأثیرگذار بر نشست زمین در استان اصفهان (با تأکید بر فرآیندهای ناشی از خشکی و خشکسالی)،دومین همایش ملی اثرات خشکسالی و راهکارهای مدیریت آن،اصفهان

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات دومین همایش ملی اثرات خشکسالی و راهکارهای مدیریت آن25 اردیبهشت 1388 · اصفهان