پهنه بندی مناطق بیابانی استان خراسان بر اساس معیارهای اقلیمی با تأکید بر نمایه خشکی

چکیده مقاله

خشکی و خشکسالی و به تبع آن بیابان و بیابانزایی در کشور ما متاثر از شرایط اقلیمی است که خود نمودی از فرآیندهای بزرگ مقیاس از جمله سیکلونهای جوی یا گردش اتمسفری است بیابان به عنوان یک بیوم از بیومهای زیست کره بیوسفر که حاصل چرخش های اتمسفری است، مورد قبول همگان است آنچه امروز به عنوان تهدیدی بر محیط زیست از آن یاد می شود، پدیده بیابانزایی است که از پیامدهای تغییر اقلیم و توسعه نادرست فعالیتهای بشری است صرف نظر از میزان تاثیرگذاری هر کدام از این عوامل بر پدیده بیابانی شدن، آنچه که تا به حال در شرایط کشورمان کمتر مورد توجه بوده، تعیین حدود و قلمرو گسترش بیابانهای طبیعی از دیدگاه معیارهای اقلیمی است در این مقاله سعی شده است تا نحوه پهنه بندی مناطق بیابانی براساس شاخص ها و معیارهای اقلیمی منعکس کننده شرایط خشکی در سطح استان پهناور خراسان ارائه گردد با این هدف، پس از شناسایی شبکه ایستگاههای هواشناسی موجود در استان و بررسی کمی و کیفی آمار مربوطه، اطلاعات مربوط به 85 ایستگاه در یک دوره آماری درازمدت 20 ساله مورد استفاده قرار گرفت توزیع مکانی آنها در محیط GIS به صورت نقطه ای Point map انجام شد این لایه به عنوان نقشه پایه برای کارهای بعدی مورد استفاده قرار گرفت در ادامه برخی از پارامترهای اقلیمی نظیر ضریب بی نظمی بارش، ضریب خکی دو مارتن، ضریب تغییرات سالانه بارندگی، متوسط سالانه دما، بارش و تبخیر را که مشخصاً منعکس کننده ویژگیهای اقلیمی مناطق بیابانی است، برای تمامی ایستگاههای منتخب محاسبه گردید آنگاه به روش میان یابی و با استفاده از نرم افزار سورفر Surfer ، نقشه های هم میزان ایزومتریک مربوط به شاخص های اقلیمی ترسیم گردید از بین خطوط کنتوری رسم شده، مقادیر عددی مربوط به هر شاخص به عنوان ممیزهای مناطق بیابانی از منظر خشکی به روش تطبیق با لایه اطلاعاتی کوه و دشت و قضاوت کارشناسی تعیین شد نهایتا با انطباق و همپوشانی لایه های اطلاعاتی مختلف، نواری انتقالی به وجود آمد که حد داخلی آن واجد ویژگی های بیابانهای طبیعی و حد خارجی آنرا مناطق غیر بیابانی تشکیل داد نتایج نشان داد که در عبور از مناطق بیابانی فعال به غیر بیابان، ناحیه ای انتقالی وجود دارد که ویژگی های هر دو منطقه را در برداشته و به عنوان منطقه نیمه بیابانی شناخته می شود این موضوع بیانگر تغییرات تدریجی پدیده های محیطی است و معمولاً فرایندهای بیابانزایی در این ناحیه فعال می باشد

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

محمدتقی کاشکی

عضو هیات علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی

محمد خسروشاهی

عضو هیات علمی موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور

رضا غفوریان

عضو هیات علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی

کاشکی، محمدتقی و خسروشاهی، محمد و غفوریان، رضا،1388،پهنه بندی مناطق بیابانی استان خراسان بر اساس معیارهای اقلیمی با تأکید بر نمایه خشکی،دومین همایش ملی اثرات خشکسالی و راهکارهای مدیریت آن،اصفهان

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات دومین همایش ملی اثرات خشکسالی و راهکارهای مدیریت آن25 اردیبهشت 1388 · اصفهان