چالش های تامین آب پیش روی برنامه خشکسالی

چکیده مقاله

امروزه در بسیاری از کشورهای دنیا به پدیده خشکسالی به عنوان یک ناهنجاری اقلیمی که پیامدهای زیانبار و پرهزینه ای برجای می گذارد می نگرند از اینرو برای کاهش آسیبهای برآمده از پدیده خشکسالی برنامه های مختلف پایش و پیش بینی خشکسالی را در دستور کار خود قرار داده و مدیریت ریسک خشکسالی را جایگزین مدیریت بحران نموده اند با توجه به قرار گرفتن ایران در کمربند خشک و نیمه خشک دنیا احتمال بروز خشکسالی های شدید و گسترده در کشور بسیار است و همانگونه که پیش از این گفته شده آسیبهای بسیاری را هر ساله بر پیکره اقتصادی بخشی از کشور تحمیل می کند وقوع رویدادهای خشکسالی فعالیت های اقتصادی وزارتخانه های مختلف به ویژه وزارت جهاد کشاورزی، وزرات نیرو، وزارت کشور و سازمان محیط زیست را تحت تاثیر قرار می دهد با این حال تا کنون در کشور به این مهم پرداخته نشده است و همچون گذشته نگرش مدیریت بحران در برخورد با پدیده خشکسالی در دستور کار برنامه ریزان ملی و منطقه ای قرار دارد پیشنهاد می گردد که وزارت جهاد کشاورزی با تدوین، هماهنگی و اجرای برنامه مدیریت ریسک خشکسالی نگرش مدیریت ریسک را جایگزین نگرش مدیریت بحران در برخورد با پدیده خشکسالی در کشور نماید با اجرای برنامه های مقابله با خشکسالی، احتمال بروز خشکسالی و چگونگی گسترش پدیده خشکسالی در کشور نماید با اجرای برنامه های مقابله با خشکسالی، احتمال بروز خشکسالی و چگونگی گسترش آن پیش از وقوع خشکسالی پیش بینی و اطلاعات بدست آمده از آن مبنای برنامه ریزیها قرار می گیرد با اعلام هشدار به هنگام از پیامدهای ناگوار و پرهزینه پدیده خشکسالی در کشور جلوگیری می گردد غالبا مسئولین با صراحت اعلام می کنند که با وجود خشکسالی و بحران آب در استان، برای سال آینده ذخیره اضطراری تامین کرده ایم لکن تحقیقا اینگونه نیست و اینگونه مدیریت و فضاسازی با مدیریت ریسک خشکسالی قدری فاصله دارد در هر حال پیش از آن که مدیریت بحران خشکسالی در کشور درست بشود ما باید به خشکسالی به عنوان یک پدیده موجود نگاه کنیم اگر دولت بخواهد بدون در نظر گرفتن مشارکت مردم با این پدیده مقابله کند موفق نخواهد شد بلکه راه حل این مسئله کمک گرفتن از مردم است همان گونه که اجداد ما آب را از صدها کیلومتر آن طرف تر می آوردند و کشاورزی می کردند و خودشان هم آب را مدیریت می کردند به عبارتی از زمانی که مدیریت آب از مردم گرفته شد و در اختیار یک وزارت خانه قرار گرفت که صرفا کار سخت افزاری انجام می دهد، این مشکلات به وجود آمد و روز به روز هم این مشکل حادتر خواهد شد لازم است وزارت نیرو کار تصدی گری را رها کند و کار سیاست گذاری را همگام با وزارت جهاد کشاورزی انجام بدهد و مدیریت آب را در یک زمان مناسب و در قالب یک طرح کاملا مردمی، در اختیار مردم قرار بدهند و کار تصدی گری را به مردم واگذار کنند چون مردم بهتر از هر کسی نسبت به منابع پایه آگاهی دارند وقتی آگاهی را از مردم می گیرند نمی توانند از مردم توقع داشته باشند که مشارکت کافی داشته باشند از آنجایی که کشور ما کشوری خشک و نیمه خشک است و بارندگی در آن در مقابل خشکسالی نادر به نظر می رسد گمان می رفت که حداقل پیش بینی های لازم برای این پدیده طبیعی و کاهش خسارات ناشی از آن در کشورمان صورت گرفته باشد ولی متاسفانه با گذشت روزهای بیشتری از این سال زراعی، بحران خشکسالی پیش از بیش خود را به خصوص در نواحی جنوب کشورمان نشان داد به طوری که اکنون شاهد از بین رفتن مقادیر بسیار زیادی از محصولاتی هستیم که به صورت دیم کاشته شده اند که البته در بین این محصولات، بیشترین خسارت متوجه مزارع گندم دیم شده است در این زمینه برخی کارشناسان امر عقیده دارند: در حال حاضر بحث بر روی قابل پیش بینی بودن یا نبودن خشکسالی هیچ دردی از کشاورزان خسارت دیده درمان نمی کند ولی آنچه مسلم است با وجود اینکه کشورمان سال های خشکسالی بسیاری را تجربه کرده، ولی آمار بالای خسارات در این بخش گواه این مطلب است که هنوز آمادگی لازم برای مقابله با این پدیده را نداریم خشکسالی یکی از پدیده های طبیعی است که طی دوره های مختلف کشورمان و به خصوص بخشی کشاورزی را با خود درگیر ساخته است به گفته برخی کارشناسان این پدیده طبیعی قابل پیش بینی نیست ولی به دلیل اینکه خشکسالی جزئی از ذات برخی کشورهای خشک و نیمه خشک، همچون کشور ما است، بنابراین باید حداکثر امکانات و تجهیزات در کشور برای رساندان خسارات این پدیده به حداقل، به کار گرفته شود

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

علی اصغر تقوایی ابریشمی

عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری

�قوایی ابریشمی، علی اصغر،1388،چالش های تامین آب پیش روی برنامه خشکسالی،دومین همایش ملی اثرات خشکسالی و راهکارهای مدیریت آن،اصفهان

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات دومین همایش ملی اثرات خشکسالی و راهکارهای مدیریت آن25 اردیبهشت 1388 · اصفهان