مدیریت بهینه آبیاری در شرایط استفاده از منابع آب زیرزمینی (مطالعه موردی دشت مه و لات)

چکیده مقاله

امروزه به دلیل تغییرات آب و هوایی، کاهش نزولات جوی، استفاده بی رویه و بیش از حد مجاز از منابع آب در اثر توسعه مناطق کشاورزی و عدم مدیریت بهره برداری صحیح، بسیاری از آبخوان های کشور در معرض خطر شدید ذخیره آب زیرزمینی قرار دارند افت سطح آب زیرزمینی نه تنها باعث گران شدن هزینه پمپاژ آب زیرزمینی می شود، بلکه موجب کاهش کیفیت آب نیز می گردد این مشکلات موجب تهدید پایداری منابع آب زیرزمینی برای استفاده کنندگان مختلف بویژه بخش کشاورزی گردیده است لذا این نیاز وجود دارد که مطالعات جامعی انجام شود تا بتوان دستورالعمل هایی جهت راهنمایی زارعین برای مدیریت مؤثر منابع آب زیرزمینی تهیه نمود با توجه به مشکلات جدی مدیریت آب زیرزمینی در دشت مه ولات به دلیل افت شدید سطح آب زیرزمینی سالانه به میزان 04/2 متر و پیشروی جبهه شوری به سمت شرق و شمال شرق دشت ، این دشت در استان خراسان رضوی برای انجام این تحقیق انتخاب گردید در این مقاله ابتدا به بررسی نقش آب زیرزمینی در اقتصاد منطقه و ارزیابی اقدامات انجام شده در راستای بهره وری بهینه از آب پوشش انهار، تسطیح اراضی و آبیاری تحت فشار در قالب تکمیل پرسشنامه پرداخته شده است و سپس با انجام بازدیدهای میدانی و اندازه گیری های مزرعه ای کیفیت آب زیرزمینی مورد بررسی قرار گرفته است نتایج تجزیه و تحلیل پرسشنامه ها حاکی از آن است که: 9/67٪ بهره برداران از چاهها مهمترین نگرانی و مشکل خود را کمبود آب و پایین افتادن سطح آب عنوان نموده اند این مشکل چالش اساسی دشت می باشد که مدیریت بهینه مصرف آب زیرزمینی در بخش کشاورزی می تواند راه حل رفع آن باشد در 4/21٪ موارد مشکل نداشتن سامانه انتقال و توزیع مناسب آب در داخل مزرعه مطرح شده است با توجه به اینکه انتقال آب با لوله یا کانال بتنی تاثیر زیادی در کاهش حجم تلفات آب دارد و بهره برداران رغبت زیادی نشان می دهند لذا توصیه می گردد مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان تلاش بیشتری برای جذب تسهیلات دولتی بدین منظور انجام دهد هزینه بالای برق چاهها به علت تغییر محل و کف شکنی های پیاپی یک از مشکلات دیگر مطرح شده توسط کشاورزان منطقه است که 25٪ آنها این موضوع را تایید کرده اند 9/17 درصد از بهره برداران مشکل تغییر کیفیت آب و شور شدن آن را مطرح کرده اند که ناشی از افت سطح آب زیرزمینی و پیشروی جبهه شوری می باشد تنها 7/10 بهره برداران از آبیاری تحت فشار استفاده می کنند در اراضی 50 درصد بهره برداران نیز تسطیح اراضی انجام شده است نتایج حاصل از آنالیز کیفیت آب چاههای موجود نشان داد که EC آب چاهها از 1320 تا 15120 میلی موس بر سانتیمتر متغییر است با توجه به نتایج مذکور می توان جمع بندی کرد که عامل اصلی افت شدید سطح آب زیرزمینی در منطقه پایین بودن راندمان آبیاری به دلیل عدم بهره گیری کافی از روشهای افزایش بهره وری مصرف آب از جمله آبیاری تحت فشار و تسطیح اراضی است و مدیریت بهینه آبیاری در شرایط استفاده از منابع آب زیرزمینی زمانی محقق خواهد شد که راندمان آبیاری بهبود پیدا کند و این میسر نخواهد شد مگر با ترقیب کشاورزان به استفاده از آبیاری تحت فشار، تجهیز، تسطیح و نوسازی اراضی و داشتن سامانه انتقال و توزیع مناسب آب در داخل مزرعه

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

محمد کریمی

عضو هیات علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی

افشین یوسف گمرکچی

عضو هیات علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان قزوین

محمد رضا حداد

محمد کریمی عضو هیات علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضویافشین یوسف گمرکچی عضو هیات علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان قزویندیاکو قربانیان

دیاکو قربانیان

محمد کریمی عضو هیات علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضویافشین یوسف گمرکچی عضو هیات علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان قزوینمحمد رضا حداد

کریمی، محمد و یوسف گمرکچی، افشین و حداد، محمد رضا و قربانیان، دیاکو،1388،مدیریت بهینه آبیاری در شرایط استفاده از منابع آب زیرزمینی (مطالعه موردی دشت مه و لات)،دومین کنفرانس سراسری آب،بهبهان

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات دومین کنفرانس سراسری آب20 اسفند 1388 · بهبهان