چکیده مقاله
سرزمین ایران مساحتی بالغ بر 160 میلیون هکتار را دارا می باشد و حدود 75 درصد از این مساحت، نواحی مرکز و شرق را شامل می شود که 32 میلیون هکتار آن را کویر تشکیل داده است در مناطق کویری مذکور میانگین بارندگی سالیانه کمتر از 200 میلیمتر بوده و جزء مناطق خشک جهان محسوب می گردد همانگونه که می دانیم کشورمان از لحاظ منابع آبی غنی نبوده و بیشترین بهره برداری از ذخایر آبهای زیرزمینی صورت می گیرد و از این رو ماده حیاتی عامل محدود کننده مهمی در این مناطق به شمار می رود یکی از فاکتورهای مهم جهت مدیریت منابع آب در کشاورزی اطلاعات به روز شده از منابع آبی موجود در هر منطقه می باشد امروزه در بسیاری از مناطق شاهد مدیریت های غلط در استفاده بهینه از منابع آب، بخصوص در بخش کشاورزی هستیم بطوریکه در مناطق بیابانی کشور و همجوار با منابع آب شور بدون مطالعه کافی و جامع اقدام به حفر چاه های عمیق و بهره برداری غیراصولی از آن هستیم که خود باعث اثر مستقیم بر گرایان هیدرولیکی گشته و شاهد پیشروی آب شور در فواصل بسیار دوری از ساحل در سفره های آبهای زیرزمینی می باشیم این در صورتی است که با داشتن اطلاعات دقیق و به روز از وضعیت منابع زیرزمینی نظیر وضعیت تغذیه، برداشت و روند تغییرات آنها در طول یک دوره آماری چند ساله در این مناطق می توان در اعمال برنامه های مدیریتی لازم نظیر برداشت مقدار مجاز زارعین از منابع آب زیرزمینی نقش به سزایی ایفا نمود یکی از راه حلهای بسیار کارآمد در این زمینه بهره گیری از سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS و فن آوری اطلاعات می باشد امروزه این علم کاربرد بسیار وسیعی در همه علوم پیدا کرده است و اینگونه می توان بیان کرد که به صورت جزء لاینفکی از علوم مختلف درآمده است هدف از این تحقیق بررسی و شناسایی منابع آبهای زیرزمینی دشت کاشان در یک دوره آماری 11 ساله 1374 تا 1385 می باشد، برای این منظور از نرم افزارهای GIS برای پیاده سازی موقعیت هر یک از چاههای پیزومتر موجود در منطقه و روندیابی تغییرات جریان و رسم منحنی های ایزوپیز و از نرم افزار Surfer جهت شبیه سازی وضعیت آبخوان منطقه مورد مطالعه استفاده گردید منطقه مورد مطالعه در مختصات جغرافیایی 10 ’54 ْ50 تا 02 ’06 ْ52 درجه طول شرقی و 12 ’37 ْ33 تا 20 ’31 ْ34 عرض شمالی قرار گرفته است این محدوده از طرف شمال به محدوده استان قم و از شرق به دریاچه نمک و از غرب به محدوده موته محصور می گردد دشت کاشان در محدوده آب و هوای خشک سرد ایران واقع شده است از مشخصات این نوع آب و هوا تابستان های گرم و خشک و زمستان های سرد و خشک و تغییرات شدید درجه حرارت در بین فصول و شبانه روز می باشد بر اساس آمار بلندمدت منطقه میزان بارندگی حدود 139 میلیمتر، رطوبت نسبی 5/36 درصد و متوسط دما در حدود 1/19 درجه سانتیگراد برآورد گردیده است با توجه به نتایج بدست آمده از تفسیر منحنی های ایزوپیز سطح سفره از سال 1374 تا 1385 یک روند سریع نزولی را طی کرده که علت آنرا می توان عدم مدیریت جامع و کامل سازمانهای مسئول نظارت در میزان آب برداشتی از سفره آب زیرزمینی این منطقه دانست
کلیدواژهها
نویسندگان
فرهاد مختاری
دانش آموخته کارشناسی ارشد زراعت دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان
زهره خورسندی
دانشجوی دکتری مهندسی آبخیزداری دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات ته
ایرج بابایی نوگورانی
کارشناس مسئول آبخیزداری اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان لنجان
شیوه ارجاع
مختاری، فرهاد و خورسندی، زهره و بابایی نوگورانی، ایرج،1388،مطالعه منابع آب های زیر زمینی دشت کاشان و روند تغییرات آنها با بهره گیری از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS)،دومین کنفرانس سراسری آب،بهبهان
ارائهشده در
مجموعه مقالات دومین کنفرانس سراسری آب20 اسفند 1388 · بهبهان