تاکید بر آبخیزداری و آبخوانداری جهت مهار سیلابها و کاهش اثرات خشکسالی در ایران . مطالعه موردی: استان خراسان رضوی، حوزه آبخیز سد کارده

چکیده مقاله

تحقیقا وقوع سیل فرآیندی است که سالانه باعث هدر رفتن میلیونها تن خاک از عرصه های طبیعی و زراعی کشور می گردد این فرآیند از طرفی باعث از دست رفتن عناصر غذایی خاک شده و از طرف دیگر موجب پر شدن مخزن سدها، رسوبگیری کانالها و می گردد بررسی جامع حوزه آبخیز یک راه حل اساسی برای مدیریت مهار و بهره وری از سیل است که منجر به حفاظت بهتر منابع طبیعی خواهد شد کاربری اراضی و نوسانات اقلیمی از جمله عواملی هستند که بر چرخه طبیعی آب و وقوع سیل در اکوسیستم اثر می گذارند در تحقیق، بررسی علل افزایش و تشدید سیل در ایران با تاکید بر نقش تغییر کاربردی اراضی و نوسانات اقلیمی در حوزه آبخیر سد کارده 542 43 کیلومتر مربع در استان خراسان رضوی مد نظر قرار گرفته و درنهای با استفاده از نمایش روند سری اطلاعات عملیات آبخیزداری در طول 30ساله 1380 1350 مولفه های موثر بر افزایش و تشدید سیل حوزه آبخیز سد کارده شناسایی گردید در بررسی های اولیه پس از مرور منابع در اولین گام بانک اطلاعات هیدروکلیماتولوژی منطقه طی سه دهه متوالی اخیر یعنی 59 1350 و 69 1360 و 79 1370 تهیه گردید سپس نقشه های معرف شرایط توپوگرافی، هیدروگرافی، مدل رقومی ارتفاعی زمین، شیب، خاکشناسی، زمین شناسی، کاربری اراضی و نقشه پوشش گیاهی در دو دوره ابتدای دهه اول و انتهای دهه سوم در محیط رقومی GIS آماده گردید در گام بعد ضمن انجام آنالیز فرکانس دبی حداکثر روزانه و دبی حداکثر لحظه ای مشاهده شده طی سه دوره و تعیین آستانه دبی سیل، تعداد و حجم سیل های حادث شده در طی همه ماههای دوره مطالعاتی سی ساله تقویم شده و بر مبنای مشاهدات و انتخاب مدل ریاضی آماری مناسب بررسی تطبیقی احتمال وقوع سیلابها در هر یک از سه دوره انجام گردید بر اساس اطلاعات سیلابهای ثبت شده 138 گانه طی سی سال 1380 1350 ایستگاه هیدرومتری اندرخ و ثبت همزمان عمق بارش روزانه در محل نزدیک مرکز ثقل حوزه یعنی ایستگاه مارشک شاهد کاهش وقوع سیل ها در دهه دوم نسبت به دهه اول و افزایش وقوع سیل ها در دهه سوم نسبت به دهه دوم و قدری بیشتر از دهه اول بوده همچنین نتیجه بررسی نقشه های کاربری اراضی در سالهای 1987و 2002 نشان می دهد که در خصوص تغییر روند وضعیت پوشش گیاهی اراضی و تاثیر آن در تغییر حجم و پیک سیل ها باید اذعان نمود که با حذف صددرصدی پوشش اراضی مرتعی متوسط و بیشه های جنگلی و افزایش سطح پوشش اراضی فقیر از 440 43 کیلومتر مربع 81 درصد سطح کل حوزه به 507 9 کیلومتر مربع 94 درصد سطح کل حوزه و کاهش 25 درصدی پوشش اراضی زراعت آبی و باغات و سایر شرایط فیزیکی زمین و هیدروکلیما باید در انتظار تشدید سیلابها بوده، و به اعتبار رکوردهای مستند نتایج همینطور بوده، لکن روند کاهشی وقوع سیل ها در دهه دوم نسبت به دهه اول تحقیقات بر اثر تقویت عملیات مکانیکی آبخیزداری بخصوص ایجاد بندهای کوتاه و چکدم ها و سازه های گابیونی متعدد و همچنین حفاظت و توسعه پوشش طبیعی حوزه در نقاط مؤثر بوده و شاهد نتایج معکوس هم بوده ایم

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

علی اصغر تقوایی ابریشمی

عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری

محمد خسروشاهی

علی اصغر تقوایی ابریشمی عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری.

�قوایی ابریشمی، علی اصغر و خسروشاهی، محمد،1388،تاکید بر آبخیزداری و آبخوانداری جهت مهار سیلابها و کاهش اثرات خشکسالی در ایران . مطالعه موردی: استان خراسان رضوی، حوزه آبخیز سد کارده،دومین همایش ملی اثرات خشکسالی و راهکارهای مدیریت آن،اصفهان

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات دومین همایش ملی اثرات خشکسالی و راهکارهای مدیریت آن25 اردیبهشت 1388 · اصفهان