چکیده مقاله
تحولات اقلیمی جهانی با ایجاد ناپایداری های روزافزون در محیط زیست، چالش های نوظهور متعددی را برای زیرساخت های بشر ایجاد می نماید Meng, ۲۰۲۵ کشورهای واقع در مناطق خشک نظیر ایران با دو چالش عمده مواجه هستند: نخست مقابله با پدیده کم آبی و پیامدهای ناشی از آن و دوم ناکارآمدی سیستم های مدیریت منابع آبی که خود موجب تشدید این بحران می گردد Lee & Heaney, ۲۰۰۳; Carle et al ۲۰۰۵ شتاب فزاینده شهرنشینی در سطح جهان نیز نگرانی های جدی در مورد کاهش ذخایر آب شیرین و توانایی تامین آن به همراه داشته است بر پایه پیش بینی های سازمان ملل متحد، تا سال ۲۰۳۰ تقریبا ۸۰ درصد از جمعیت جهان در مناطق شهری سکونت خواهند داشت Division, ۲۰۱۰ با شتاب گرفتن روند شهرنشینی، شهرها بیش از گذشته با چالش های زیست محیطی مرتبط با منابع آب روبرو شده اند Tao, ۲۰۲۵ افزایش سطوح غیرقابل نفوذ و کاهش فضاهای سبز که مانع نفوذ آب باران به درون زمین می شوند، موجب افزایش آسیب پذیری شهرها در برابر سیلاب های سطحی شده است Mees, ۲۰۱۴; Wang et al , ۲۰۱ بررسی ها نشان داده است که طرح های قدیمی شبکه زهکشی شهری قادر به پاسخگویی به شرایط بارشی کنونی نیستند و فشار بر سیستم زهکشی بسیاری از شهرها افزایش یافته است پس از رخداد سیلاب شهری، آب به موقع تخلیه نمی شود و در معابر شهری انباشته شده و به ساختمان ها آسیب می رساند آنچه وضعیت را وخیم تر می سازد، وقوع سیلاب در شهر است که ایمنی تردد شهروندان را به شدت تهدید کرده و مصرف آب و برق ساکنان را به طور قابل توجهی تحت تاثیر قرار می دهد وقوع سیلاب شهری همچنین به محیط زیست شهر آسیب می زند، زیرا آب در شهر مقدار زیادی زباله را با خود حمل می کند در محیطی با آلودگی طولانی مدت، ساختار زمین شناسی شهر شکننده خواهد شد و ساخت وساز کوتاه مدت و توسعه بلندمدت شهر تا حدی تحت تاثیر قرار خواهند گرفت Zhang, ۲۰۲۲ تغییرات اقلیمی با افزایش شدت و فراوانی رویدادهای حدی، ازجمله خشکسالی های طولانی تر، طوفان های شدید و متناوب و همچنین طوفان های ساحلی قدرتمند، این وضعیت را تشدید می کند Li et al , ۲۰۱۸; Yoshiaki & John, ۲۰۱۲ این شرایط به ویژه در چین مصداق دارد Wang et al , ۲۰۱۸ اکثر شهرهای چین که از روش ترکیبی زهکشی سطحی و لوله کشی استفاده می کنند، به دلیل وجود بتن و سطوح سخت، با کمبود نفوذپذیری سطحی مواجه هستند Xia et al , ۲۰۱۷; Ren et al , ۲۰۱۷ در نتیجه، نه تنها رواناب سطحی شهری افزایش می یابد، بلکه تغذیه آب های زیرزمینی کاهش یافته و باعث کمبود آب شرب برای شهرهای شمالی می شود افزون بر این، توسعه غیر اصولی شهرنشینی، مسائل مربوط به منابع آب شهری را به طور فزاینده ای تشدید کرده است Xia et al , ۲۰۱۷ در سال های اخیر، شهرهای ایران نیز با این چالش مواجه بوده اند، طی وقوع سیل های فروردین سال ۹۸، حدود ۵۰ نفر در شهرهای غرب و جنوب کشور جان خود را از دست دادند همچنین خسارت وارده بین ۳۰ تا ۳۵ هزار میلیارد تومان برآورد شده و حدود ۲۵ استان و بیش از ۴۴۰۰ روستا در کشور درگیر سیل بودند با توجه به دلایل مذکور، محققین در تلاش برای رسیدن به راهی جهت جلوگیری از این اتفاقات غیرمترقبه می باشند به نظر می رسد در صورتی که بتوان رواناب سطحی را به نحوی به داخل لایه های زمین هدایت کرده و آن را در اعماق لایه های خاک جذب کرد، می تواند شاهد بهبود سطح آب های زیرزمینی و کاهش اثرات گرمایش جهانی بود صمیمی و همکاران، ۱۴۰۱ لذا در پژوهش حاضر به معرفی مفاهیم شهر اسفنجی و بررسی ضرورت و چگونگی و چالش های مواجهه با آن می پردازد
نویسندگان
علی حقی زاده
لیلا قاسمی
لیلا قاسمی
علی حقی زاده
شیوه ارجاع
�قی زاده، علی و قاسمی، لیلا،1404،الگوی شهر اسفنجی: راهبردی یکپارچه برای مدیریت پایدار آب های سطحی و افزایش تاب آوری شهری در برابر سیلاب،کنفرانس ملی مدیریت شهری با رویکرد توسعه پایدار،خرم آباد
ارائهشده در
مجموعه مقالات کنفرانس ملی مدیریت شهری با رویکرد توسعه پایدار15 مهر 1404 · خرم آباد