بررسی چالش ها و ظرفیت های حضور اتباع کشور افغانستان در شهر مشهد

چکیده مقاله

در جوامع شهری، به ویژه در شهرهای بزرگ، به دلیل نبود امکان نظارت اجتماعی کامل، احساس ناامنی یکی از مسائل مهم به شمار می آید که در مقایسه با جوامع ساده تر بیشتر بروز می کند این مسئله در شهرهای بزرگ می تواند به افزایش احتمال وقوع جرم منجر شود بیات، ۱۳۸۸ حضور اتباع بیگانه نیز دارای پیامدهای زیستی، محیطی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و امنیتی گوناگونی است یکی از مهم ترین این پیامدها، ارتباط میان حضور اتباع خارجی و ابعاد مختلف امنیت شهری است در شهر مشهد، اتباع خارجی به دو صورت قانونی و غیرقانونی حضور دارند و نوع غیرقانونی آن به طور خاص با چالش های امنیتی همراه است با توجه به موقعیت جغرافیایی ایران در منطقه ای بحران خیز و اتخاذ سیاست های نسبتا باز در قبال مهاجران، کشور به یکی از مقاصد مهم مهاجرت در خاورمیانه تبدیل شده است بخش عمده ای از این مهاجران، اتباع افغانستان هستند که حضور آن ها در شهر مشهد، به ویژه در مناطق جنوبی و شرقی شهر، چشمگیر است شهرآبادی، ۱۳۹۷ مهاجرت درون شهری و برون مرزی از دیرباز بر ساختار اجتماعی و فضایی شهرها تاثیرگذار بوده است جابه جایی خانواده ها درون شهر می تواند موجب شکل گیری و تغییر حوزه های اجتماعی جدید شود الگوهای مهاجرتی نیز تحت تاثیر عواملی چون محل کار، وضعیت اشتغال، درآمد، سن و شرایط خانوادگی قرار دارند زنگنه، ۱۳۹۱ از سوی دیگر، اسکان به عنوان یکی از نیازهای اساسی انسان، نقش تعیین کننده ای در کیفیت زندگی دارد و نحوه انتخاب مکان سکونت، تصدی گری و روابط همسایگی را تحت تاثیر قرار می دهد جمشیدی ها و بابایی، ۱۳۸۱ حضور گسترده مهاجران افغان در حاشیه شهرهای بزرگ ایران، از جمله مشهد، نه تنها مشکل حاشیه نشینی را تشدید کرده، بلکه منجر به تغییر در سیمای کالبدی و اجتماعی این مناطق نیز شده است طبق آمار اداره کل اتباع و مهاجرین خارجی خراسان رضوی، در سال ۱۳۹۲ بیش از ۱۶۰ هزار مهاجر افغان در شهر مشهد سکونت داشتند سجادپور و جمالی یوسفی، ۱۳۹۵ حضور طولانی مدت و چندصد هزار نفری مهاجران افغان در مشهد که خود شهری با چالش های متعدد در مدیریت شهری است، ضرورت اتخاذ رویکردی مسئولانه تر در قبال این گروه را آشکار می سازد مناطق مهاجرپذیر مانند گلشهر، شهرک شهید رجایی و طبرسی شمالی، نمونه هایی از نواحی ای هستند که ساختار اجتماعی خاصی در آن ها شکل گرفته است مهاجرت، چه درون مرزی و چه برون مرزی، علاوه بر تغییر شیوه زندگی و ذهنیت مهاجران، موجب دگرگونی متابولیسم اجتماعی شهر نیز می شود شاطریان و گنجی پور، ۱۳۸۹ در استان های شرقی و شهرهای صنعتی ایران نیز به دلیل نیاز به نیروی کار، افغان ها به عنوان بخش مهمی از ساکنان پذیرفته شده اند، هرچند این پذیرش به معنای اعطای حقوق شهروندی نبوده است قاضی نژاد و خانی اوشانی، ۱۳۹۶ در کلان شهری مانند مشهد، حضور حدود ۱۵۰ هزار مهاجر افغانستانی و تحرکات درون شهری آنان، طی سه دهه گذشته، تاثیرات چشمگیری بر ساختار کالبدی و اجتماعی شهر گذاشته است جابه جایی های مداوم، ناشی از شرایط اقتصادی و اجتماعی، موجب تغییر در الگوهای سکونت و شکل گیری ناهمگونی فرهنگی در برخی مناطق شهری شده است زنگنه و همکاران، ۱۳۹۱ طبق گزارش جهانی مهاجران ۲۰۲۰ ، ایران یکی از ده کشور نخست آسیایی پناهنده پذیر است و عمده پناهندگان آن را مهاجران افغانستانی تشکیل می دهند UNION Migration، ۲۰۲۰ نتایج مطالعات پیشین نیز نشان می دهد که حضور اتباع خارجی می تواند پیامدهای مختلفی در ابعاد اجتماعی و امنیتی داشته باشد علی پور و همکاران ۱۳۹۶ در پژوهشی درباره یزد، پیامدهای امنیتی حضور افغان ها را شامل افزایش بیکاری، ناهنجاری های اجتماعی و تغییر بافت جمعیتی دانستند زرقانی و همکاران ۱۳۹۶ نیز با استفاده از مدل SWOT ANP، راهبرد تدافعی را مناسب ترین گزینه مدیریت مهاجران در خراسان رضوی معرفی کردند همچنین حسنی ساطحی و همکاران ۱۳۹۷ در پژوهشی درباره کرج، تهدیدات امنیتی ناشی از حضور اتباع خارجی را در ابعادی چون ازدواج های فرامرزی، افزایش جرایم و فشار اقتصادی بررسی کردند

نویسندگان

رسول شعاعی

اعظم میریحسین باقریلیلارمضانی

اعظم میری

رسول شعاعیحسین باقریلیلارمضانی

حسین باقری

رسول شعاعیاعظم میریلیلارمضانی

لیلارمضانی

رسول شعاعیاعظم میریحسین باقری

�عاعی، رسول و میری، اعظم و باقری، حسین و ، لیلارمضانی،1404،بررسی چالش ها و ظرفیت های حضور اتباع کشور افغانستان در شهر مشهد،کنفرانس ملی مدیریت شهری با رویکرد توسعه پایدار،خرم آباد

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات کنفرانس ملی مدیریت شهری با رویکرد توسعه پایدار15 مهر 1404 · خرم آباد