تفکیک قوا در نظام سیاسی اسلام و جمهوری اسلامی ایران

چکیده مقاله

نظریه ی تفکیک قوا در جمهوری اسلامی ایران پذیرفته شده است، این مسئله از لابه لای قوانین و نظریاتشورای نگهبان برداشت می شود اما اجرای نظریه ی مذکور در برخی موارد ابهاماتی دارد و در مواردی مرزمیان محدوده ی اختیارات قوا مورد تردید است، از این رو شورای نگهبان در مقام نهاد تفسیر قانون اساسی وهمین طور ناظر بر مصوبات کشور با ورود به موضوع، اقدام به حل اختلاف میان قوای سه گانه می کند متعاقبانقلاب های ملی که باعث پیدایش شکل جدیدی از دولت، موسوم به دولت ملت شد، شاهد اجرای عملینظریات تفکیک قوا بودیم من بعد، اصول بنیادین سازماندهی قدرت در دولت های مدرن بر روی نظریاتتفکیک قوا و برداشت های مختلفی از آن قرار گرفت به منظور جلوگیری از تمرکز قدرت و سامان بهتر امورسیاسی بر اساس نظریه ی تفکیک قوا دولت های ملی به توزیع قدرت سیاسی از طریق ایجاد سه قوه ی مقننه،مجریه و قضائیه و جداسازی ساختاری و کارکردی آنها مبادرت ورزیدند بدین ترتیب، سازمان سیاسی دولتهای جدید بر اساس وضعیت سه گانه ای از اختلاط، جدایی و مشارکت میان قوای سه گانه شکل گرفته است البته اصل تقسیم و جدایی کارکردهای دولتی و وظایف حکومتی و سپردن اجرای اختصاصی هر حوزه به قوهای مستقل هیچ گاه تضمینی برای ایجاد نظامی مردم سالارانه و گردش قدرت سیاسی میان نخبگان نبودهاست اندیشه تفکیک قوا که از سوی اندیشمندانی چون توماس هابز ، جان لا ک ، منتسکیو و روسو ارائه شد، از قرن نوزدهم به تدریج در نظام های سیاسی وارد و در حقوق اساسی کشورها به رسمیت شناختهشد امروزه کمتر کشوری را می توان یافت که ساختار خود را هرچند به صورت ظاهر براساس تفکیک قواسامان نبخشیده باشد این مقاله به دنبال بررسی موضع نظام جمهوری اسلامی ایران درباره تفکیک قواست از آن جا که این نظام، الهام گرفته از نظام سیاسی اسلام است، ابتدا باید به این پرسش کلیدی پاسخ داد کهآیا تفکیک قوا در نظام سیاسی اسلام به رسمیت شناخته شده است؟ افزون بر اشکالات نظر ی و عملی که ایننظریه با آن مواجه است، این مقاله اثبات می کند که نظام سیاسی اسلام فلسفه اصلی تفکیک قوا را به رسمیتنمی شناسد؛ جمهوری اسلامی ایران نیز هرچند تفکیک قوا را به رسمیت شناخته، ولی آن را متناسب با مبانیخود بومی سازی کرده است تفکیک قوای به رسمیت شناخته شده در اصل ۵۷ قانون اساسی با نگرش فقهسیاسی اسلام انطباق دارد و منطق حاکم بر تفکیک قوای غرب نتوانسته است خود را بر اندیشه تفکیک قوایجمهوری اسلامی تحمیل کند

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

سیدرضا حسینی

کارشناس ارشد حقوق عمومی

�سینی، سیدرضا،1402،تفکیک قوا در نظام سیاسی اسلام و جمهوری اسلامی ایران،هفتمین کنفرانس بین المللی مطالعات اجتماعی، حقوق و فرهنگ عامه،تهران

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات هفتمین کنفرانس بین المللی مطالعات اجتماعی، حقوق و فرهنگ عامه30 خرداد 1402 · تهران