بازاندیشی معیار انسان متعارف در احراز تقصیر کیفری؛ حدود تاثیر اوضاع و احوال شخصی مرتکب

چکیده مقاله

معیار انسان متعارف از مهمترین ابزارهای احراز تقصیر کیفری در جرایم غیر عمدی و ارزیابی رفتارهای مخاطره آمیز به شمار می رود با وجود جایگاه بنیادین این معیار در حقوق کیفری حدود تاثیر اوضاع و احوال شخصی مرتکب در سنجش تقصیر همچنان از مسائل اختلافی و حل نشده محسوب می شود از یکسو رویکرد سنتی با تاکید بر ماهیت نوعی معیار انسان متعارف از ورود ملاحظات شخصی به فرآیند احراز تقصیر پرهیز می کند و از سوی دیگر اقتضائات اصل شخصی بودن مسئولیت کیفری و عدالت کیفری ایجاب می کند که ارزیابی تقصیر با توانایی ها و شرایط واقعی مرتکب بی ارتباط نباشد فقدان ضابطه های روشن برای تعیین حدود تاثیر ویژگی های شخصی موجب ابهام در رویه های قضایی و دکترین حقوقی شده است پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای و مطالعه تطبیقی به بازاندیشی معیار انسان متعارف در احراز تقصیر کیفری می پردازد یافته های پژوهش نشان می دهد که نه رویکرد نوعی محض و نه رویکرد شخصی محض، هیچ یک به تنهایی قادر به تامین هم زمان عدالت کیفری و امنیت حقوقی نیستند بر این اساس، مقاله از حفظ ماهیت نوعی معیار انسان متعارف دفاع می کند اما بر این باور است که این معیار باید در مواردی که اوضاع و احوال شخصی مرتکب با قابلیت ادراک خطر، امکان پیش بینی نتایج رفتار یا توانایی اجتناب از خطر ارتباط مستقیم دارد، مورد تعدیل قرار گیرد نوآوری اصلی پژوهش در ارائه ضابطه ای برای تفکیک اوضاع و احوال شخصی قابل استناد از اوضاع و احوال شخصی غیرقابل استناد در احراز تقصیر کیفری است بر مبنای این ضابطه تنها ویژگی های شخصی موثر بر فرآیند ادراک، پیش بینی و کنترل رفتار می توانند در ارزیابی تقصیر مورد توجه قرار گیرند، در حالی که ویژگی های صرفا فردی و فاقد ارتباط با قابلیت سرزنش کیفری نباید معیار سنجش تقصیر را دگرگون سازند در نتیجه مقاله به این جمع بندی می رسد که تفسیر منعطف از معیار انسان متعارف ضمن حفظ کارکرد عینی، آن زمینه انطباق بیشتر مسئولیت کیفری با قابلیت واقعی سرزنش مرتکب را فراهم می آورد و می تواند مبنایی برای توسعه دکترین تقصیر کیفری در حقوق ایران باشد

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

جعفر میرزانژاد اصل

مقاله بازاندیشی معیار انسان متعارف در احراز تقصیر کیفری؛ حدود تاثیر اوضاع و احوال شخصی مرتکب

میرزانژاد اصل، جعفر،1405،بازاندیشی معیار انسان متعارف در احراز تقصیر کیفری؛ حدود تاثیر اوضاع و احوال شخصی مرتکب،دهمین کنفرانس بین المللی مطالعات اجتماعی، حقوق و فرهنگ عامه،تهران

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات دهمین کنفرانس بین المللی مطالعات اجتماعی، حقوق و فرهنگ عامه31 خرداد 1405 · تهران