چالشها و رویکردهای فقهی، اخلاقی و حقوقی در خصوص سقط عمدی جنین

چکیده مقاله

سقط عمدی جنین یکی از چالش برانگیزترین مسائل جهانی در تلاقی حوزه های اخلاق، پزشکی، فقه و حقوق است این پدیده در کانون تعارض بنیادین میان حق حیات جنین و حق خودمختاری مادر قرار دارد و سالانه به میلیون ها سقط غیرایمن و مرگ و میر مادران منجر می شود این پیچیدگی باعث شده است تا نظام های فکری و حقوقی مختلف رویکردهای متفاوتی را در قبال آن اتخاذ کنند که نیازمند بررسی تحلیلی و تطبیقی است روش کار این مقاله با رویکردی تحلیلی تطبیقی ابعاد سه گانه سقط جنین را مورد کاوش قرار می دهد در بخش اخلاقی با استفاده از منابع فلسفی، استدلال های موافق و مخالف حول محور تشخص اخلاقی و تعارض حقوق بر اساس نظریه های وظیفه گرایی، پیامدگرایی و اخلاق مراقبت تحلیل شده است در بخش فقهی با استناد به متون دینی و فقهی، دیدگاه مذاهب اسلامی شیعه و سنی درباره مراحل تکوین جنین، به ویژه نقطه عطف ولوج روح و قواعدی چون نفی عسر و حرج بررسی گردیده است در بخش حقوقی، قوانین ایران از جمله قانون سقط درمانی و مواد مرتبط در قانون مجازات اسلامی، در مقایسه با رویکردهای قانونی در سایر کشورها و اسناد بین المللی حقوق بشر ارزیابی شده است یافته ها: یافته های این بررسی نشان می دهد که در حوزه اخلاق، مناقشه اصلی بر سر تعریف شخص است؛ دیدگاه های محافظه کارانه با تکیه بر استمرار حیات بیولوژیکی تشخص را از لحظه لقاح می دانند، در حالی که دیدگاه های لیبرال آن را به ظهور ویژگی های روانشناختی مشروط می کنند فقه اسلامی، با محوریت ولوج روح در چهارماهگی، مرز قاطعی را ترسیم می کند که پس از آن سقط جنین قتل نفس محسوب شده و جز برای نجات قطعی جان مادر جایز نیست، اما پیش از آن تحت شرایط عسر و حرج شدید مجوزهایی صادر می کند نظام حقوقی ایران نیز با پیروی از این مبنای فقهی رویکردی محدود و مشروط دارد که در مقایسه با بسیاری از کشورهای جهان که سقط را در سه ماهه اول به درخواست زن مجاز می شمارند، بسیار سخت گیرانه تر است نتیجه گیری: سقط جنین پدیده ای چندبعدی است که پاسخ واحدی برای آن وجود ندارد تعارض میان رویکردهای فردگرایانه مبتنی بر حق انتخاب و دیدگاه های جامعه محور و حیات محور، که در فقه اسلامی و برخی نظریه های اخلاقی ریشه دارند، کانون اصلی این چالش است سیاست گذاری موثر در این زمینه مستلزم ایجاد توازنی دقیق میان حفظ کرامت حیات، حمایت از سلامت و حقوق زنان و در نظر گرفتن واقعیت های اجتماعی است

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

امیر مهدی چراغی

دانشجوی پزشکی عمومی، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران

محمد فیض اربابی آرشام اکبری

دانشجوی پزشکی عمومی، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران

محمد نادری

دانشجوی پزشکی عمومی، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران

متین نورمحمدیان

دانشجوی پزشکی عمومی، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران

چراغی، امیر مهدی و فیض اربابی آرشام اکبری، محمد و نادری، محمد و نورمحمدیان، متین،1404،چالشها و رویکردهای فقهی، اخلاقی و حقوقی در خصوص سقط عمدی جنین،اولین همایش کشوری حفظ حیات جنین،اصفهان

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات اولین همایش کشوری حفظ حیات جنین23 مهر 1404 · اصفهان