تحلیل پدیدارشناختی عوامل موثر بر جلب و حفظ توجه پایدار در کلاس های شلوغ: طراحی و اعتبارسنجی مدل یکپارچه مبتنی بر رویکردهای عصب شناختی، روانشناسی محیطی و فناوری های آموزشی تعاملی

چکیده مقاله

هدف از این پژوهش، تحلیل عمیق عوامل موثر بر جلب و حفظ توجه پایدار دانش آموزان در کلاس های شلوغ و طراحی مدلی یکپارچه مبتنی بر رویکردهای عصب شناختی، روانشناسی محیطی و فناوری های آموزشی تعاملی بود این مطالعه با رویکرد ترکیبی کیفی کمی و در چهار فاز اصلی طراحی و اجرا شد در فاز اول کیفی، با استفاده از روش پدیدارشناسی تفسیری، تجربیات زیسته ۴۰ نفر از معلمان با سابقه تدریس در کلاس های پرتراکم بیش از ۳۵ دانش آموز در ۱۰ استان کشور مورد بررسی قرار گرفت تحلیل داده های کیفی با روش کلایزی منجر به استخراج ۳۵۰ گزاره معنادار، ۸۵ کد اولیه، ۲۸ کد فرعی و ۹ مقوله اصلی گردید در فاز دوم کمی، پرسشنامه محقق ساخته مبتنی بر یافته های کیفی با ۱۲۰ گویه در مقیاس لیکرت ۷ درجه ای بین ۶۰۰ معلم و ۸۰۰ دانش آموز دوره متوسطه اول و دوم در ۱۲ استان کشور توزیع شد روایی صوری و محتوایی پرسشنامه با نظر ۱۵ متخصص و روایی سازه با تحلیل عاملی اکتشافی و تاییدی تایید گردید پایایی ابزار با آلفای کرونباخ ۰/۹۴ و پایایی بازآزمایی ۰/۸۹ محاسبه شد در فاز سوم، مدل مفهومی با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری SEM در نرم افزار AMOS ۲۴ مورد آزمون قرار گرفت یافته ها نشان داد که مدل نهایی شامل نه مولفه اصلی است: ۱ عوامل محیطی حسی شامل تراکم فضایی، شرایط آکوستیک، نورپردازی، دمای هوا، و طراحی ارگونومیک ۲ عوامل شناختی عصب شناختی شامل بار شناختی، تقسیم توجه، خستگی ذهنی، ظرفیت حافظه کاری، و کنترل اجرایی ۳ عوامل هیجانی انگیزشی شامل تنظیم هیجان، انگیزش درونی، خودکارآمدی تحصیلی، تاب آوری شناختی، و درگیری هیجانی ۴ عوامل پداگوژیک آموزشی شامل روش های تدریس فعال، طراحی آموزشی مبتنی بر مغز، تعامل معلم دانش آموز، بازخورد موثر، و ارزشیابی سازنده ۵ عوامل فناورانه تعاملی شامل فناوری های کمک آموزشی هوشمند، محیط های یادگیری مجازی، ابزارهای تعاملی، واقعیت افزوده، و بازی های آموزشی ۶ عوامل سازمانی مدیریتی شامل سیاست های مدرسه، حمایت سازمانی، منابع مالی، برنامه ریزی درسی، و نظارت آموزشی ۷ عوامل اجتماعی فرهنگی شامل هنجارهای کلاسی، روابط همسالان، جو روانی اجتماعی، انتظارات فرهنگی، و مشارکت خانواده ۸ عوامل فردی تفاوت های فردی شامل سبک های یادگیری، ویژگی های شخصیتی، وضعیت سلامت، الگوی خواب، و تغذیه ۹ عوامل زمانی ریتم شناختی شامل زمان بندی دروس، ریتم های زیستی، استراحت های هدفمند، و توالی تکالیف مدل نهایی از برازش مطلوبی برخوردار بود χ²/df=۲ ۰۸, CFI=۰ ۹۷, GFI=۰ ۹۴, RMSEA=۰ ۰۴۲, SRMR=۰ ۰۲۹ ضرایب مسیر نشان داد که عوامل محیطی حسی با ضریب ۰/۴۸ بیشترین تاثیر منفی را بر توجه پایدار دارند، در حالی که عوامل هیجانی انگیزشی با ضریب ۰/۴۳ بیشترین تاثیر مثبت را نشان می دهند عوامل فناورانه تعاملی نیز با ضریب ۰/۳۵ نقش تعدیل گر معناداری در کاهش اثرات منفی تراکم کلاس داشتند بر اساس یافته ها، «مدل اکولوژیک مدیریت توجه یکپارچه» IEAM طراحی شد که شامل پنج سطح تحلیل زیستی عصبی، شناختی هیجانی، آموزشی فناورانه، اجتماعی فرهنگی، و محیطی فیزیکی و دوازده راهبرد عملیاتی است کاربست آزمایشی این مدل در ۳۰ کلاس پرتراکم به مدت ۱۶ هفته نشان داد که می تواند مدت زمان توجه پایدار را تا ۷۸ درصد افزایش داده، حواس پرتی را تا ۷۰ درصد کاهش دهد، و رضایت تحصیلی را ۶۵ درصد بهبود بخشد این مدل چارچوبی جامع و عملیاتی برای سیاست گذاری، برنامه ریزی و اجرای راهکارهای موثر در محیط های آموزشی پرتراکم ارائه می دهد و می تواند به عنوان الگویی برای بازطراحی نظام های آموزشی در عصر پرچالش تراکم بالای کلاس ها مورد استفاده قرار گیرد

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

هانیه عزیزپور

کارشناس علوم تربیتی

خدیجه جودی

کارشناس علوم تربیتی

�زیزپور، هانیه و جودی، خدیجه،1404،تحلیل پدیدارشناختی عوامل موثر بر جلب و حفظ توجه پایدار در کلاس های شلوغ: طراحی و اعتبارسنجی مدل یکپارچه مبتنی بر رویکردهای عصب شناختی، روانشناسی محیطی و فناوری های آموزشی تعاملی،اولین کنفرانس بین المللی و جشنواره کشوری مدارس شاد با رویکردهای فرهنگی، هنری، مهارتی، آموزشی، دینی، تربیتی و مدیریتی،بوشهر

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات اولین کنفرانس بین المللی و جشنواره کشوری مدارس شاد با رویکردهای فرهنگی، هنری، مهارتی، آموزشی، دینی، تربیتی و مدیریتی9 اسفند 1404 · بوشهر