آموزش مبتنی بر بازی: ضرورتی فراموش شده در نظام های آموزشی جدی

چکیده مقاله

پژوهش حاضر با هدف تحلیل و تبیین آموزش مبتنی بر بازی به عنوان ضرورتی فراموش شده در نظام های آموزشی جدی و بررسی موانع، چالش ها و راهکارهای احیای آن انجام شده است بازی به عنوان یکی از بنیادی ترین و طبیعی ترین شیوه های یادگیری در دوران کودکی، علیرغم پشتوانه نظری قوی و شواهد تجربی گسترده در حمایت از اثربخشی آن، در بسیاری از نظام های آموزشی رسمی و جدی به حاشیه رانده شده و جای خود را به روش های سنتی معلم محور، رقابت محور و مبتنی بر حفظیات داده است این پژوهش با رویکرد کیفی و به روش تحلیل محتوای استقرایی متون علمی و اسناد آموزشی و نیز پدیدارشناسی تجارب معلمان و متخصصان اجرا گردید جامعه تحلیلی شامل سه دسته از منابع بود: نخست، مبانی نظری و پژوهشی در حوزه روان شناسی بازی، علوم شناختی و طراحی آموزشی شامل ۸۵ مقاله و کتاب معتبر ، دوم، اسناد بالادستی نظام آموزشی ایران شامل سند تحول بنیادین، برنامه درسی ملی و راهنماهای معلم، و سوم، تجارب زیسته ۲۲ معلم ابتدایی و ۸ متخصص طراحی آموزشی که از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق گردآوری شد تحلیل داده ها با روش تحلیل مضمون و کدگذاری سه مرحله ای انجام گردید یافته های پژوهش به شناسایی پنج مضمون اصلی منجر شد: «مبانی نظری و علمی آموزش مبتنی بر بازی» شامل زیرمقوله های نظریه های تحولی پیاژه، ویگوتسکی، برونر ، یافته های علوم شناختی نقش هیجان و درگیری فعال در یادگیری ، و شواهد تجربی اثربخشی فراتحلیل های انجام شده ، «کارکردهای چندگانه بازی در یادگیری» شامل زیرمقوله های رشد شناختی حل مسئله، خلاقیت، تفکر انتقادی ، رشد اجتماعی هیجانی همکاری، همدلی، تنظیم هیجان ، رشد زبانی و رشد جسمی حرکتی، «موانع و چالش های اجرا» شامل زیرمقوله های موانع نگرشی تلقی بازی به عنوان اتلاف وقت، تضاد انگاره بازی با جدیت آموزش ، موانع ساختاری نظام ارزشیابی کمی و نمره محور، تراکم بالای دانش آموزان، محدودیت زمان و فضا ، موانع حرفه ای فقدان آموزش معلمان، کمبود منابع و مواد آموزشی بازی محور و موانع فرهنگی اجتماعی فشار والدین برای نتایج سریع، رقابت های ناسالم کنکوری ، «پیامدهای به حاشیه رانی بازی» شامل زیرمقوله های کاهش انگیزه درونی، افزایش استرس و اضطراب تحصیلی، تضعیف خلاقیت، افت مهارت های اجتماعی و افزایش رفتارهای پرخاشگرانه، و «راهکارهای احیای آموزش مبتنی بر بازی» شامل زیرمقوله های اصلاح نظام ارزشیابی، توانمندسازی معلمان، طراحی فضاهای یادگیری بازی محور، مشارکت والدین و تغییر گفتمان غالب آموزش نتایج نشان داد که به حاشیه رانده شدن بازی از نظام های آموزشی، پیامدهای منفی گسترده ای بر ابعاد شناختی، اجتماعی، هیجانی و انگیزشی یادگیری دانش آموزان داشته و احیای آن نیازمند رویکردی سیستمی و چندوجهی است این پژوهش یک چارچوب مفهومی برای تلفیق نظام مند بازی در برنامه درسی رسمی ارائه می دهد

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

احمد نوری

کارشناسی صنایع چوب و کاغذ

مهدی کبیری فرد

کارشناسی علوم تربیتی آموزش ابتدایی

فاطمه میرزائی

کارشناسی علوم تربیتی

فروزان حسین زاده

کارشناسی مدیریت و برنامه ریزی آموزشی

نوری، احمد و کبیری فرد، مهدی و میرزائی، فاطمه و حسین زاده، فروزان،1404،آموزش مبتنی بر بازی: ضرورتی فراموش شده در نظام های آموزشی جدی،دومین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش و پرورش،ارومیه

ارائه‌شده در

همایش ملی نهج البلاغه حکمرانی عمومی و خصوصی در مسیر ایران آینده15 بهمن 1404 · چالوس