بررسی موانع تحقق استقلال قوه قضائیه در نظام حقوقی ایران بر اساس اصول قانون اساسی و نظریات شورای نگهبان

چکیده مقاله

استقلال قوه قضائیه یکی از اساسی ترین اصول حاکم بر نظام های حقوقی و از مهم ترین شاخص های تحقق عدالت، دادرسی عادلانه و حاکمیت قانون محسوب می شود در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران نیز قانون اساسی با تاکید بر اصل تفکیک قوا، جایگاه ویژه ای برای قوه قضائیه در نظر گرفته و در اصول مختلف، به ویژه اصول ۵۷، ۱۵۶ و ۱۶۴، بر استقلال این قوه و امنیت شغلی قضات تصریح کرده است با وجود این، تحقق عملی استقلال قوه قضائیه در ایران با موانع و چالش های متعددی روبه رو است که بخشی از آن ها ریشه در ساختار حقوقی و اداری کشور و بخشی دیگر ناشی از عوامل سیاسی و اجرایی می باشد پژوهش حاضر با هدف بررسی موانع تحقق استقلال قوه قضائیه در نظام حقوقی ایران بر اساس اصول قانون اساسی و نظریات شورای نگهبان انجام شده است در این پژوهش، ضمن تبیین مفهوم استقلال قضایی و مبانی حقوقی آن در قانون اساسی، نقش شورای نگهبان در تفسیر اصول مرتبط با قوه قضائیه و تاثیر نظریات تفسیری این نهاد بر حدود اختیارات و استقلال دستگاه قضایی مورد تحلیل قرار گرفته است نتایج پژوهش نشان می دهد که تمرکز اختیارات مدیریتی در قوه قضائیه، وابستگی مالی و اداری، ابهامات قانونی در حدود استقلال قضات، امکان تاثیرگذاری نهادهای سیاسی، فشارهای بیرونی و ضعف تضمین های اجرایی از جمله مهم ترین موانع تحقق استقلال واقعی قوه قضائیه در ایران به شمار می روند همچنین، برخی نظریات شورای نگهبان در کنار تاکید بر استقلال نهادی قوه قضائیه، موجب گسترش تمرکز مدیریتی در ساختار این قوه شده است پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای، قوانین، نظریات شورای نگهبان و آثار حقوقی داخلی و خارجی، به این نتیجه رسیده است که تحقق کامل استقلال قوه قضائیه مستلزم اصلاح قوانین مرتبط با وضعیت قضات، تقویت ضمانت اجراهای قانونی، افزایش استقلال مالی و اداری، کاهش مداخلات سیاسی و ارتقای شفافیت و پاسخگویی قضایی می باشد در نهایت، تقویت استقلال قوه قضائیه می تواند نقش موثری در افزایش اعتماد عمومی، تضمین حقوق شهروندان و تحقق حاکمیت قانون در جامعه ایفا نماید

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

فائزه ولوئیان

کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد سمنان

ولوئیان، فائزه،1405،بررسی موانع تحقق استقلال قوه قضائیه در نظام حقوقی ایران بر اساس اصول قانون اساسی و نظریات شورای نگهبان،هفتمین همایش بین المللی وکالت، حقوق و علوم انسانی،همدان

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات هفتمین همایش بین المللی وکالت، حقوق و علوم انسانی10 مرداد 1405 · همدان