اثر مداخلات مبتنی بر واقعیت مجازی در کاهش اضطراب اجتماعی

چکیده مقاله

اختلال اضطراب اجتماعی Social Anxiety Disorder به عنوان یکی از شایع ترین و ناتوان کننده ترین اختلالات اضطرابی، با ترس شدید و پایدار از موقعیت های اجتماعی یا عملکردی مشخص می شود افرادی که از این اختلال رنج می برند، اغلب به طور مکرر در مواجهه با موقعیت هایی همچون سخنرانی در جمع، حضور در مهمانی ها، مکالمه های روزمره یا مصاحبه های شغلی دچار اضطراب شدید، نشانه های فیزیولوژیک ناخوشایند و اجتناب های رفتاری می شوند این اختلال نه تنها عملکرد اجتماعی، شغلی و تحصیلی فرد را مختل می کند، بلکه کیفیت زندگی او را به شدت کاهش می دهد و می تواند زمینه ساز بروز سایر اختلالات روانشناختی از جمله افسردگی و سوءمصرف مواد گردد درمان شناختی–رفتاری CBT و به ویژه رویکرد مواجهه درمانی Exposure Therapy همواره از موثرترین مداخلات برای مدیریت و کاهش نشانه های اضطراب اجتماعی بوده است؛ با این حال، اجرای مواجهه در دنیای واقعی برای بسیاری از بیماران با دشواری ها، محدودیت ها و مقاومت های زیادی همراه است ظهور فناوری های نوین همچون واقعیت مجازی Virtual Reality – VR این امکان را فراهم کرده است که محیط های شبیه سازی شده، ایمن و کنترل پذیری برای اجرای مواجهه درمانی طراحی شوند واقعیت مجازی به بیماران اجازه می دهد در فضایی مصنوعی اما بسیار واقعی، بدون مواجهه مستقیم با موقعیت های اجتماعی پرخطر، به تدریج در معرض موقعیت های اضطراب آور قرار گیرند و راهبردهای مدیریت هیجان و کنترل اضطراب را تمرین کنند مطالعات متعدد داخلی و خارجی نشان داده اند که استفاده از پروتکل های درمانی مبتنی بر واقعیت مجازی می تواند به شکل معناداری شدت ترس، اجتناب و علائم فیزیولوژیک مرتبط با اضطراب اجتماعی را کاهش دهد و اثرات مثبت آن حتی در دوره های پیگیری پس از درمان نیز پایدار باقی می ماند شمس و فرهادی، ۲۰۲۱ پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر بخشی مداخلات مبتنی بر واقعیت مجازی در کاهش اضطراب اجتماعی انجام شد روش پژوهش از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون–پس آزمون همراه با گروه کنترل و دوره پیگیری بود جامعه آماری شامل مدیران صنف فناوری اطلاعات شهر تهران در سال ۱۳۹۹ بود که از میان آن ها ۳۰ نفر به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل قرار گرفتند گروه آزمایش طی ۱۲ جلسه ۱۵ دقیقه ای تحت پروتکل درمانی مبتنی بر واقعیت مجازی قرار گرفت، در حالی که گروه کنترل هیچ گونه مداخله ای دریافت نکرد برای ارزیابی، از سیاهه هراس اجتماعی کانر و همکاران ۲۰۰۰ در سه مرحله پیش آزمون، پس آزمون و پیگیری استفاده شد داده ها با بهره گیری از آزمون تحلیل واریانس آمیخته با اندازه گیری مکرر و آزمون تعقیبی بونفرونی توسط نرم افزار SPSS نسخه ۲۳ تجزیه و تحلیل گردید نتایج نشان داد که مداخله مبتنی بر واقعیت مجازی به طور معناداری موجب کاهش ترس از موقعیت های اجتماعی، اجتناب رفتاری، ناراحتی های فیزیولوژیک و در نهایت علائم کلی اضطراب اجتماعی شده است این بهبودها در دوره پیگیری دوماهه نیز تداوم داشت و نشان داد که اثرات درمانی VR پایدار بوده و قابلیت به کارگیری به عنوان یک روش درمانی اثربخش را دارد یافته ها بیانگر آن است که واقعیت مجازی می تواند به عنوان مکملی نوین در چارچوب درمان شناختی–رفتاری به کار رود و علاوه بر کاهش علائم اضطراب اجتماعی، دسترسی به درمان را برای افرادی که امکان حضور در جلسات حضوری ندارند تسهیل کند به طور کلی، نتایج این پژوهش بر اهمیت مداخلات نوین فناورانه در حوزه سلامت روان تاکید دارد و نشان می دهد که واقعیت مجازی می تواند نه تنها در کاهش علائم اضطراب اجتماعی بلکه در بهبود کیفیت زندگی و ارتقای کارکردهای اجتماعی افراد موثر واقع شود بنابراین، توصیه می شود از این رویکرد به عنوان یک گزینه درمانی نوین و کارآمد در برنامه های درمانی اختلال اضطراب اجتماعی و سایر اختلالات مشابه بهره گرفته شود

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

کیمیا جوان

متوسطه اول( پایه هشتم)- دبیرستان دخترانه شهید اردستانی

کیمیا جوان

متوسطه اول پایه هشتم دبیرستان دخترانه شهید اردستانی

�وان، کیمیا،1404،اثر مداخلات مبتنی بر واقعیت مجازی در کاهش اضطراب اجتماعی،هجدهمین کنفرانس ملی پژوهش های نوین در تعلیم و تربیت، روانشناسی، فقه و حقوق و علوم اجتماعی،شیروان

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات نوزدهمین کنفرانس ملی پژوهش های نوین در تعلیم و تربیت،روانشناسی، فقه و حقوق و علوم اجتماعی24 شهریور 1404 · شیروان