چالش های حقوقی افشای اختراع پیش از ثبت در همکاری های فناورانه فرامرزی شرکت های دانش بنیان

چکیده مقاله

گسترش همکاری های فناورانه فرامرزی میان شرکت های دانش بنیان، به ویژه در حوزه تحقیق و توسعه مشترک، انتقال فناوری و سرمایه گذاری مبتنی بر نوآوری، موجب افزایش اهمیت حمایت حقوقی از دارایی های فکری در مرحله پیش از ثبت اختراع شده است یکی از مهم ترین چالش های حقوقی در این فرآیند، افشای اطلاعات مرتبط با اختراع پیش از ثبت رسمی آن در جریان مذاکرات یا همکاری های بین المللی است؛ وضعیتی که می تواند به زوال وصف «تازگی» اختراع و در نتیجه از بین رفتن امکان حمایت قانونی منجر شود اهمیت این مسئله زمانی دوچندان می شود که طرفین همکاری تحت نظام های حقوقی متفاوت قرار داشته باشند و قواعد حاکم بر ثبت اختراع، محرمانگی اطلاعات و حمایت از اسرار تجاری در آن نظام ها یکسان نباشد در حقوق بین الملل مالکیت فکری، یکی از مهم ترین اسناد حاکم، موافقت نامه جنبه های تجاری حقوق مالکیت فکری تحت نظارت سازمان تجارت جهانی است مطابق ماده ۲۷ موافقت نامه مزبور، اختراع تنها زمانی قابلیت حمایت دارد که واجد سه شرط اساسی «جدید بودن»، «گام ابتکاری» و «کاربرد صنعتی» باشد تحلیل این ماده نشان می دهد که شرط «جدید بودن» ماهیتی جهانی دارد و هرگونه افشای عمومی اطلاعات فنی پیش از ثبت، در اغلب نظام های حقوقی عضو، وصف تازگی را از بین می برد در نتیجه، شرکت دانش بنیانی که در جریان همکاری بین المللی بدون تمهید حقوقی مناسب اطلاعات اختراع خود را افشا کند، ممکن است عملا امکان ثبت و انحصار حقوقی اختراع را از دست بدهد از سوی دیگر، معاهده همکاری ثبت اختراع، یکی از مهم ترین سازوکارهای بین المللی تسهیل ثبت اختراعات در چندین کشور است ماده ۳ این معاهده امکان ثبت بین المللی یک اظهارنامه واحد را فراهم می سازد و هدف آن کاهش پیچیدگی های ثبت هم زمان در حوزه های قضایی متعدد است با وجود این، تحلیل حقوقی این ماده نشان می دهد که معاهده مزبور صرفا فرآیند ثبت را تسهیل می کند و هیچ حمایتی نسبت به افشای اطلاعات اختراع پیش از تاریخ تسلیم اظهارنامه ایجاد نمی کند؛ بنابراین اگر افشای زودهنگام رخ داده باشد، متقاضی حتی با استفاده از سازوکار معاهده همکاری ثبت اختراع نیز ممکن است شرط تازگی را از دست بدهد در سطح حمایتی گسترده تر، کنوانسیون پاریس برای حمایت از مالکیت صنعتی جایگاه مهمی دارد مطابق ماده ۴ کنوانسیون پاریس تحت عنوان حق تقدم ، متقاضی پس از نخستین ثبت اختراع در یکی از کشورهای عضو، از مهلت دوازده ماهه برای ثبت همان اختراع در سایر کشورهای عضو برخوردار است تحلیل این ماده نشان می دهد که حق تقدم صرفا پس از ثبت اولیه ایجاد می شود و پیش از آن، هرگونه افشای اختراع در مذاکرات فرامرزی فاقد حمایت کنوانسیونی خواهد بود بنابراین شرکت های دانش بنیان نمی توانند پیش از ثبت اولیه به حمایت ناشی از این حق استناد کنند علاوه بر این، در نظام های منطقه ای مانند ماده ۵۴ کنوانسیون اروپایی اختراعات مقرر می دارد که هر اختراع افشاشده در سطح عمومی پیش از تاریخ ثبت، فاقد شرط تازگی محسوب می شود تحلیل این ماده نشان دهنده رویکرد سخت گیرانه حقوق اروپا در برابر افشای پیش از ثبت است؛ رویکردی که ریسک همکاری فناورانه با شرکای اروپایی را برای شرکت های نوآور افزایش می دهد پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی نشان می دهد که چالش اصلی شرکت های دانش بنیان در همکاری های فناورانه فرامرزی نه صرفا ثبت اختراع، بلکه مدیریت حقوقی مرحله پیش از ثبت است یافته ها بیانگر آن است که کاهش این ریسک مستلزم بهره گیری از توافق نامه های محرمانگی دقیق، ثبت اولیه پیش از ورود به مذاکرات بین المللی، شناخت آثار حقوقی مواد ۲۷ موافقت نامه تریپس، ماده ۴ کنوانسیون پاریس، ماده ۳ معاهده همکاری ثبت اختراع و قواعد سخت گیرانه نظام اروپایی است در نهایت، فقدان راهبرد حقوقی پیشگیرانه در مرحله افشای اطلاعات فناورانه می تواند مزیت رقابتی شرکت های دانش بنیان را در عرصه اقتصاد جهانی با تهدید جدی مواجه سازد

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

مریم هویدا مژدهی

دانشجوی دانشگاه فاران مهر دانش تهران

سیامک عموزیدی

هیات علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه خوارزمی

هویدا مژدهی، مریم و عموزیدی، سیامک،1405،چالش های حقوقی افشای اختراع پیش از ثبت در همکاری های فناورانه فرامرزی شرکت های دانش بنیان،هفتمین همایش بین المللی وکالت، حقوق و علوم انسانی،همدان

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات هفتمین همایش بین المللی وکالت، حقوق و علوم انسانی10 مرداد 1405 · همدان