بررسی فقهی حق آموزش در اسلام و حدود آن

چکیده مقاله

حق آموزش یکی از بنیادی ترین حقوق انسانی است که در جوامع معاصر به عنوان شرط اساسی رشد فردی و توسعه اجتماعی شناخته می شود در منابع اسلامی نیز مسئله تعلیم و تعلم جایگاهی برجسته دارد و آیات قرآن کریم و روایات معصومان ع بر ارزش دانش و ضرورت فراگیری آن تاکید فراوان کرده اند پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی تحلیلی درصدد بررسی مبانی فقهی حق آموزش در اسلام و تبیین حدود و قیود آن است در این راستا، ابتدا به مبانی شرعی این حق از منظر قرآن، سنت و سیره عقلا پرداخته می شود و سپس جایگاه طلب علم به عنوان یک تکلیف یا حق مورد تحلیل قرار می گیرد یافته های پژوهش نشان می دهد که در فقه اسلامی آموزش صرفا یک امتیاز اجتماعی نیست، بلکه در بسیاری از موارد به عنوان حقی برای انسان و در عین حال تکلیفی بر عهده فرد و جامعه تلقی می شود از یک سو، ادله ای مانند قاعده وجوب تعلم احکام مورد ابتلا و روایات ناظر به فضیلت علم، بر ضرورت فراهم شدن زمینه آموزش برای افراد دلالت دارند و از سوی دیگر، حکومت اسلامی و نهادهای اجتماعی نیز در قبال فراهم کردن شرایط دسترسی به علم مسئولیت دارند با این حال، این حق در چارچوب موازین شرعی و اخلاقی تعریف می شود و دارای حدودی همچون رعایت ارزش های دینی، پرهیز از آموزش علوم مضر یا گمراه کننده و حفظ مصالح فردی و اجتماعی است در نهایت، این پژوهش نتیجه می گیرد که فقه اسلامی با ارائه مجموعه ای از قواعد و اصول، ظرفیت بالایی برای تبیین حق آموزش و تنظیم روابط آموزشی در جامعه اسلامی دارد و می تواند مبنایی نظری برای سیاست گذاری های آموزشی در جوامع اسلامی فراهم آورد

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

مهدی ماشین چیان

استاد حوزه فقه و اصول دکترا داره سطح ۴ حوزه مدرس حوزه علمیه قم

ماشین چیان، مهدی،1404،بررسی فقهی حق آموزش در اسلام و حدود آن،دومین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش و پرورش،ارومیه

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات دومین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش و پرورش15 بهمن 1404 · ارومیه