چکیده مقاله
پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی مضامین عشق در غزل های حافظ و سعدی به عنوان دو قله رفیع شعر غنایی فارسی انجام شد عشق در غزل فارسی نه صرفا یک احساس شخصی، بلکه شبکه ای پیچیده از معانی عرفانی، اخلاقی، اجتماعی و روان شناختی است که هر شاعر بسته به جهان بینی و گفتمان غالب عصر خویش آن را بازنمایی می کند در این مطالعه کیفی با رویکرد تحلیل مضمون، تمامی غزل های دیوان حافظ ۴۹۵ غزل و غزل های سعدی ۶۹۱ غزل بر اساس سه نسخه معتبر تصحیح شده، مورد بررسی و کدگذاری قرار گرفتند برای اطمینان از اعتبار یافته ها، روش مثلث سازی استفاده از سه کدگذار مستقل و بررسی توافق بین کدگذاران ضریب کاپای کوهن ۸۷/۰ به کار گرفته شد یافته های پژوهش نشان داد که عشق در غزل سعدی عمدتا بر محور عشق زمینی و انسانی با ویژگی هایی چون عذرخواهی، لطافت، تناسب عقلانی، تنوع موضوعی و ساختار روایی منسجم شکل می گیرد، در حالی که عشق در غزل حافظ عمدتا در قالب عشق عرفانی با مولفه هایی چون تناقض گویی بازی با اضداد ، رندی، ابهام و چندگانگی معنایی، شطح وارگی و کفرآمیز جلوه دادن عشق، عبور از شریعت به طریقت و فراروی از دوگانه زهد و ریا بازنمایی می شود نتایج تحلیل تطبیقی نشان داد که علی رغم اشتراکات صوری و زبانی، دو شاعر از دو گفتمان متفاوت عشق سخن می گویند: سعدی عشق را در چارچوب «ادب و عقلانیت» و حافظ عشق را در افق «بی خودی و رندی» معنا می کند همچنین در هر دو شاعر، عشق دارای کارکردی فراتر از بعد فردی است و به مثابه یک انگاره فرهنگی اجتماعی، نظام ارزشی رایج را به چالش می کشد یا بازتولید می نماید در مجموع، این پژوهش نشان می دهد که غزل سعدی عشق را به مثابه «آیین عاشقی» و غزل حافظ عشق را به مثابه «طریقت رندی» بازتعریف می کند و هر یک با تکیه بر امکانات زبانی و بلاغی خاص خویش، یکی از وجوه بنیادین تجربه انسانی را به تصویر می کشند
کلیدواژهها
نویسندگان
علی رضا عبدالوند
کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی مقطع تدریس: متوسط اول استان و شهرستان محل خدمت: لرستان ازنا
شیوه ارجاع
�بدالوند، علی رضا،1404،تحلیل تطبیقی مضامین عشق در غزل های حافظ و سعدی،دومین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش و پرورش،ارومیه
ارائهشده در
مجموعه مقالات دومین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش و پرورش15 بهمن 1404 · ارومیه