نقد نظریه ونسینگ در خاستگاه علم کلام

چکیده مقاله

نظریه آرنت یان ونسینک در کتاب «اعتقادات مسلمانان» بر این باور استوار است که علم کلام اسلامی نه ریشه در متون وحیانی و ضرورت درون دینی دفاع از عقاید، بلکه محصول منازعات سیاسی قرن اول هجری خلافت، جبر و اختیار، ایمان و کفر بوده است این پژوهش با روش تاریخی‑تحلیلی و نقد درونی و بیرونی، به بررسی این نظریه می پردازد و نشان می دهد که ونسینک دچار تقلیل گرایی تاریخی، غفلت از مبانی قرآنی کلام، نادیده انگاری تاثیر فرهنگ های غیراسلامی مسیحیت، یهودیت و ایران ساسانی و بی توجهی به نقش امامان شیعه در تدوین کلام شده است یافته ها در سه جدول مستند شده که نشان می دهد بسیاری از مباحث کلامی مانند صفات خدا، ایمان و قدر، پیش از منازعات سیاسی در خطبه های امیرالمومنین علی ع و روایات صحابه مطرح بوده است همچنین توزیع جغرافیایی بحث های کلامی در مدینه و شام، استقلال نسبی این مباحث از کشمکش های خلافت را اثبات می کند در مقابل، نقش تعاملات تمدنی با یونان و مسیحیت در شکل گیری مسائل حدوث عالم و اثبات صانع، توسط ونسینک نادیده گرفته شده است این پژوهش نتیجه می گیرد که خاستگاه علم کلام «چندلایه» است و نمی توان آن را به یک عامل سیاسی تقلیل داد؛ بلکه تعامل سه لایه «دفاع از نص»، «منازعات سیاسی‑اجتماعی» و «تعامل با فرهنگ های خارجی» تبیین واقع بینانه تری ارائه می دهد بازنگری در نظریه ونسینک با بهره گیری از منابع امامیه و متون خطابه ای نهج البلاغه و صحیفه سجادیه ضرورتی انکارناپذیر است

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

مریم سادات قبادی

کارشناسی الهیات فلسفه تهران

�ادات قبادی، مریم،1404،نقد نظریه ونسینگ در خاستگاه علم کلام،دومین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش و پرورش،ارومیه

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات دومین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش و پرورش15 بهمن 1404 · ارومیه