چکیده مقاله
پژوهش حاضر با هدف بررسی هم زمانی فرصت ها و تهدیدهای شبکه های اجتماعی بر روی دانش آموزان دوره متوسطه دوم و ارائه مدلی برای بهینه سازی استفاده از این فضاها در راستای ارتقای یادگیری و کاهش آسیب های روانی اجتماعی انجام شد روش پژوهش از نوع ترکیبی کمی کیفی با طرح متوالی اکتشافی بود که در بخش کیفی با استفاده از تحلیل تماتیک و در بخش کمی با روش پیمایش و مدل سازی معادلات ساختاری انجام گردید جامعه آماری در بخش کیفی شامل ۲۵ نفر از دانش آموزان، معلمان، مشاوران و متخصصان حوزه رسانه بود که با روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند و در بخش کمی، ۴۲۰ نفر از دانش آموزان پایه دهم و یازدهم شهر تهران با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند ابزارهای بخش کیفی شامل مصاحبه های نیمه ساختاریافته و تحلیل محتوای متون و در بخش کمی شامل پرسشنامه های محقق ساخته سنجش فرصت های آموزشی ۱۵ گویه ، تهدیدهای روانی اجتماعی ۱۸ گویه ، الگوی مصرف ۱۲ گویه و عملکرد تحصیلی بود که روایی و پایایی آن ها با آلفای کرونباخ بین ۸۲/۰ تا ۹۱/۰ تایید شد داده های کیفی با نرم افزار MAXQDA و داده های کمی با نرم افزارهای SPSS تحلیل شدند یافته های بخش کیفی به استخراج ۷ تم اصلی و ۲۸ تم فرعی شامل دو دسته فرصت ها دسترسی به منابع یادگیری، توسعه مهارت های دیجیتال، ارتباطات آموزشی، آگاهی بخشی و خودابرازی و تهدیدها افت تحصیلی، اعتیاد به شبکه، آسیب های روانی، محتوای نامناسب، حریم خصوصی، وابستگی و کاهش تعاملات اجتماعی واقعی منجر شد در بخش کمی، نتایج مدل سازی معادلات ساختاری نشان داد که شبکه های اجتماعی با ضریب مسیر ۴۲/۰ بر فرصت های آموزشی و با ضریب مسیر ۵۱/۰ بر تهدیدهای روانی اجتماعی تاثیر دارند و الگوی مصرف، نقش تعدیل گر معناداری در این روابط ایفا می کند همچنین، نتایج نشان داد که تاثیر شبکه های اجتماعی بر عملکرد تحصیلی از طریق دو مسیر مستقیم با ضریب ۳۲/۰ و غیرمستقیم از طریق فرصت ها با ضریب ۱۸/۰ و از طریق تهدیدها با ضریب ۲۵/۰ اعمال می شود بر اساس یافته ها، شبکه های اجتماعی یک پدیده دووجهی هستند که می توانند هم به عنوان ابزاری قدرتمند برای یادگیری و توسعه مهارت ها عمل کنند و هم به عنوان عاملی برای افت تحصیلی، اضطراب، انزوا و کاهش سلامت روان دانش آموزان بنابراین، راهبردهای آموزشی و تربیتی باید با رویکرد متوازن و مبتنی بر سواد رسانه ای، به بهینه سازی استفاده از فرصت ها و کاهش تهدیدها بپردازند با وجود محدودیت هایی مانند محدود بودن به جامعه شهری و رویکرد خودگزارش دهی، پیشنهاد می شود که نظام آموزشی کشور با تدوین برنامه های سواد رسانه ای، توانمندسازی معلمان، مشارکت خانواده ها و نیز تنظیم گری هوشمند در فضای مجازی، زمینه های استفاده ایمن، مفید و هدفمند دانش آموزان از شبکه های اجتماعی را فراهم آورد و پژوهش های آتی نیز با رویکردهای طولی و قوم نگاشتی به بررسی عمیق تر ابعاد مختلف این پدیده بپردازند
کلیدواژهها
نویسندگان
شیوه ارجاع
پیرانی، رقیه و میرزایی، سمیه و معرفی، رعله،1404،هم زمانی فرصت و تهدید: اثر شبکه های اجتماعی بر دانش آموزان،دومین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش و پرورش،ارومیه
ارائهشده در
مجموعه مقالات دومین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش و پرورش15 بهمن 1404 · ارومیه