چالش های اخلاقی استفاده از هوش مصنوعی در ارزیابی پیشرفت تحصیلی

چکیده مقاله

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل چالش های اخلاقی استفاده از هوش مصنوعی در ارزیابی پیشرفت تحصیلی دانش آموزان و دانشجویان انجام شد ورود هوش مصنوعی به نظام های آموزشی، به ویژه در حوزه ارزشیابی و سنجش پیشرفت تحصیلی، نویدبخش دقت بیشتر، سرعت بالاتر، بازخورد فوری و شخصی سازی فرایند ارزیابی است با این حال، همین فناوری نوظهور، چالش های اخلاقی جدی و بی سابقه ای را نیز به همراه دارد که نادیده گرفتن آن ها می تواند به بی عدالتی آموزشی، نقض حریم خصوصی، تبعیض الگوریتمی و آسیب های روانی برای یادگیرندگان منجر شود در این مطالعه کیفی با رویکرد تحلیل محتوا و با مشارکت ۳۵ نفر از متخصصان حوزه روان شناسی تربیتی، فناوری آموزشی، هوش مصنوعی و فلسفه اخلاق به روش نمونه گیری هدفمند، داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق جمع آوری و با استفاده از روش تحلیل مضمون تماتیک تحلیل شدند یافته های پژوهش نشان داد که چالش های اخلاقی استفاده از هوش مصنوعی در ارزیابی پیشرفت تحصیلی در شش مضمون اصلی قابل دسته بندی است: ۱ چالش حریم خصوصی و مالکیت داده ها جمع آوری، ذخیره سازی و به اشتراک گذاری داده های حساس رفتاری و زیستی دانش آموزان بدون آگاهی و رضایت آگاهانه ، ۲ چالش سوگیری و تبعیض الگوریتمی بازتولید و تقویت نابرابری های موجود از طریق داده های تاریخی آموزش دیده ، ۳ چالش شفافیت و قابلیت توضیح جعبه سیاه بودن الگوریتم ها و عدم امکان درک چرایی یک نمره یا تصمیم توسط دانش آموز و والدین ، ۴ چالش مسئولیت و پاسخگویی در صورت بروز خطای سیستمی در ارزیابی، چه کسی مسئول است؟ طراح سیستم، معلم یا مدیر مدرسه؟ ، ۵ چالش تاثیرات روانی شناختی برچسب زنی، پیش بینی شکست، افزایش اضطراب امتحان و کاهش عزت نفس ، و ۶ چالش جانشینی و حذف قضاوت انسانی تضعیف نقش معلم به عنوان یک ارزیاب کل نگر و زمینه آگاه در مجموع، یافته ها نشان می دهد که هوش مصنوعی در ارزیابی تحصیلی یک ابزار خنثی نیست، بلکه ارزش ها، سوگیری ها و محدودیت های طراحان و داده های خود را با خود حمل می کند ورود این فناوری به نظام آموزشی ایران نیازمند تدوین «منشور اخلاقی هوش مصنوعی در آموزش»، ایجاد سازوکارهای نظارت و پاسخگویی، توانمندسازی معلمان و آگاهی بخشی به دانش آموزان و والدین است بر اساس یافته ها، پیشنهادهای عملی برای سیاست گذاران، طراحان سیستم های هوشمند و معلمان ارائه گردیده است

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

نسرین محمدپور ده بزرگ

کارشناسی علوم تربیتی گرایش مدیریت آموزشی دانشگاه پیام نور مقطع تدریس: مشاور مدرسه ابتدایی آموزش و پرورش شهر:گچساران

محمدپور ده بزرگ، نسرین،1404،چالش های اخلاقی استفاده از هوش مصنوعی در ارزیابی پیشرفت تحصیلی،دومین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش و پرورش،ارومیه

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات دومین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش و پرورش15 بهمن 1404 · ارومیه