بررسی تاثیر همکاری آموزگار و والدین بر یادگیری دانش آموز با رویکرد هوش مصنوعی

چکیده مقاله

پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل تاثیر همکاری میان آموزگار و والدین بر فرایند یادگیری دانش آموز در عصر هوش مصنوعی انجام شده است در دهه اخیر، ورود سیستم های هوشمند آموزشی به عرصه تعلیم و تربیت، نه تنها شیوه های تدریس و یادگیری را متحول ساخته، بلکه ماهیت تعاملات میان کنشگران اصلی نظام آموزشی یعنی معلمان، والدین و دانش آموزان را نیز دستخوش تغییرات بنیادین کرده است با وجود تاکید گسترده پژوهش های پیشین بر نقش حیاتی مشارکت والدین در موفقیت تحصیلی دانش آموزان، همچنان دانش نظری و عملی کافی درباره چگونگی بهره گیری از ظرفیت های هوش مصنوعی برای تسهیل و تعمیق این همکاری وجود ندارد این شکاف پژوهشی، به ویژه در بافت فرهنگی و آموزشی ایران که با چالش های ساختاری و فرهنگی متعددی در زمینه مشارکت والدین و نیز کاربست فناوری های نوین مواجه است، بیش از پیش احساس می شود این پژوهش با به کارگیری روش مروری نظام مند Systematic Review و تحلیل محتوای کیفی، به بررسی جامع منابع علمی معتبر داخلی و خارجی در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ پرداخته است جامعه آماری پژوهش شامل کلیه مقالات علمی، گزارش های پژوهشی، کتب تخصصی و اسناد سیاست گذاری منتشرشده در پایگاه های داده معتبر نظیر Scopus، Web of Science، Springer، ACM Digital Library و Google Scholar و نیز نشریات علمی داخلی بوده است پس از جستجوی نظام مند با استفاده از ترکیب کلیدواژه های مرتبط و اعمال معیارهای ورود و خروج، تعداد ۴۷ منبع معتبر برای تحلیل نهایی انتخاب شدند تحلیل داده ها با استفاده از روش کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام گرفت و مضامین اصلی در قالب مقوله های مفهومی سازماندهی شدند برای افزایش اعتبار و پایایی یافته ها، از روش مثلث سازی Triangulation با استفاده از منابع چندگانه و بررسی هم زمان توسط دو پژوهشگر مستقل بهره گرفته شد یافته های پژوهش در پنج مقوله اصلی دسته بندی شده اند: نخست، ظرفیت های هوش مصنوعی در تسهیل همکاری والدین و معلمان که شامل سه مسیر اصلی ارائه داده های تحلیلی دقیق از وضعیت یادگیری، شخصی سازی محتوای آموزشی متناسب با نیازهای فردی هر دانش آموز، و کاهش بار کاری معلمان از طریق خودکارسازی فعالیت های تکراری است دوم، نقش های والدین در یادگیری مبتنی بر هوش مصنوعی که در سه رویکرد راهبری مشترک همکاری فعال در تحلیل مسئله پیش از استفاده از هوش مصنوعی ، یادگیری واسطه ای آموزش غیرمستقیم از طریق یادگیری اولیه از هوش مصنوعی و سپس انتقال به کودک ، و نظارت و بازبینی استفاده از هوش مصنوعی برای بررسی صحت پاسخ ها بدون دخالت مستقیم در آموزش شناسایی شده اند سوم، تاثیرات مثبت این همکاری بر یادگیری دانش آموز که شامل افزایش انگیزه و مشارکت تحصیلی، بهبود چشمگیر مهارت های پایه به ویژه در سوادآموزی و ریاضیات، تقویت تاب آوری عاطفی و کاهش اضطراب یادگیری، و افزایش پایداری و تداوم یادگیری در محیط های ترکیبی است چهارم، چالش ها و موانع فراروی همکاری موثر که در سه سطح والدینی کم سوادی دیجیتال، اضطراب محتوایی، محدودیت های زمانی و نگرانی های امنیتی ، معلمی کمبود آموزش های تخصصی، بار کاری مضاعف و نگرانی از جایگزینی و ساختاری شکاف دیجیتال، فقدان چارچوب های عملیاتی و نبود سیاست های روشن قابل بررسی است پنجم، راهکارهای توانمندسازی که در سه سطح والدین ارائه آموزش های سواد دیجیتال، طراحی ابزارهای کاربرپسند ، معلمان گنجاندن آموزش های هوش مصنوعی در برنامه های توسعه حرفه ای، کاهش بار کاری با پشتیبانی فناوری و نظام آموزشی تدوین سیاست های اخلاقی، تامین زیرساخت ها و کاهش شکاف دیجیتال طبقه بندی شده اند بحث یافته ها نشان می دهد که هوش مصنوعی باوجود ظرفیت های تحول آفرین، هرگز نمی تواند جایگزین تعاملات انسانی و نقش بی بدیل معلمان و والدین در فرایند تربیت و یادگیری شود؛ بلکه کارکرد اصلی آن، تقویت و تسهیل این تعاملات در قالبی هوشمندانه و داده محور است نکته شایان تامل آنکه برخلاف ادبیات سنتی مشارکت والدین که بر نقش آموزشی مستقیم آن ها تاکید دارد، یافته های پژوهش حاضر نشان می دهد که در عصر هوش مصنوعی، والدین ترجیح می دهند نقش نظارتی و حمایتی ایفا کنند و از دخالت مستقیم در آموزش محتوایی پرهیز نمایند همچنین، یافته ای جالب توجه آنکه میانجی گری محدودکننده والدین اعمال نظارت و محدودیت های هدفمند بیش از میانجی گری فعال راهنمایی مستقیم آموزشی با پایداری یادگیری دانش آموزان همبستگی مثبت دارد که ریشه در کم سوادی دیجیتال والدین و فقدان حمایت نظام مند از آن ها دارد طراحی نظام های هوش مصنوعی با رویکرد انسان محور که در آن فناوری در خدمت تقویت روابط انسانی قرار گیرد، و نیز توانمندسازی همه جانبه والدین و معلمان از طریق آموزش های هدفمند و تدوین چارچوب های اخلاقی و عملیاتی شفاف، از مهم ترین الزامات تحقق همکاری موثر در بستر هوش مصنوعی به شمار می روند در نهایت، نتیجه گیری پژوهش بر این نکته تاکید دارد که همکاری موثر آموزگار و والدین در عصر هوش مصنوعی، نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی انکارناپذیر برای ارتقای کیفیت یادگیری و پرورش نسلی توانمند در مواجهه با چالش های دنیای پیچیده امروز است هوش مصنوعی با ارائه داده های دقیق و به موقع، شخصی سازی یادگیری و ایجاد پل های ارتباطی هوشمند میان خانه و مدرسه، می تواند زمینه ساز تحول بنیادین در همکاری این دو نهاد تربیتی شود بااین حال، تحقق این چشم انداز نیازمند عزم ملی برای توانمندسازی دیجیتال والدین و معلمان، تامین زیرساخت های فنی عادلانه، تدوین سیاست های روشن و اخلاقی، و طراحی نظام های هوشمند با رویکرد انسان محور است پژوهش های آتی با رویکردهای تجربی، طولی و تطبیقی در بافت های فرهنگی متنوع می توانند به غنای دانش در این حوزه بیفزایند و راهگشای سیاست گذاری های موثرتر در نظام های آموزشی باشند همچنین، بررسی نقش هوش مصنوعی در کاهش شکاف های آموزشی و توجه به گروه های آسیب پذیر، از موضوعات اولویت دار برای پژوهش های آینده محسوب می شود

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

اکرم رضایی

کاردانی زمین شناسی

�ضایی، اکرم،1404،بررسی تاثیر همکاری آموزگار و والدین بر یادگیری دانش آموز با رویکرد هوش مصنوعی،دومین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش و پرورش،ارومیه

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات دومین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش و پرورش15 بهمن 1404 · ارومیه