بررسی حقوقی اختلافات ناشی از تفسیر و اجرای قراردادهای بازرگانی داخلی و بین المللی در رویه داوری تجاری

چکیده مقاله

اختلافات ناشی از تفسیر و اجرای قراردادهای بازرگانی، چه در سطح داخلی و چه در عرصه بین المللی، یکی از مهم ترین چالش های حقوق تجارت و داوری تجاری محسوب می شود این اختلافات معمولا زمانی بروز می کنند که طرفین قرارداد، به دلیل تفاوت در برداشت از مفاد، شرایط، تعهدات و ضمانت اجراهای مندرج در قرارداد، در مسیر اجرای تعهدات با مانع مواجه می شوند در این میان، داوری تجاری به عنوان شیوه ای کارآمد، سریع و تخصصی برای حل وفصل اختلافات، نقش تعیین کننده ای در تبیین معیارهای صحیح تفسیر و اجرای قراردادهای بازرگانی ایفا می کند بررسی رویه های داوری داخلی و بین المللی نشان می دهد که داوران در مواجهه با اختلافات تفسیری، از اصول و قواعد متنوعی بهره می گیرند؛ از جمله اصل حسن نیت، اصل تفسیر مضیق شروط محدودکننده، اصل تفسیر به نفع اجرای قرارداد، و اصل توجه به قصد مشترک طرفین Smith, ۲۰۱۹؛ شمس، ۱۳۹۸ در قراردادهای بازرگانی داخلی، رویه داوری ایران نشان می دهد که داوران معمولا به قواعد عمومی قراردادها در قانون مدنی، اصول حاکم بر معاملات تجاری، و عرف تجاری داخلی توجه ویژه دارند به عنوان نمونه، در بسیاری از آرای داوری، اصل «تفسیر قرارداد بر اساس قصد مشترک طرفین» که در ماده ۲۲۴ قانون مدنی مورد تاکید قرار گرفته، مبنای اصلی تحلیل اختلافات تفسیری بوده است کاتوزیان، ۱۳۹۶ همچنین، در اختلافات ناشی از اجرای قرارداد، داوران به اصولی همچون لزوم اجرای تعهدات، مسئولیت قراردادی، و نقش شرایط فورس ماژور در عدم اجرای تعهدات استناد می کنند جعفری لنگرودی، ۱۳۹۷ ۱در سطح بین المللی، داوری تجاری بین المللی با چالش های پیچیده تری مواجه است؛ زیرا قراردادهای بین المللی معمولا تحت تاثیر تفاوت های حقوقی، فرهنگی، اقتصادی و زبانی میان طرفین قرار دارند در این حوزه، داوران علاوه بر قواعد عمومی قراردادها، به اصول فراملی تجارت بین الملل مانند اصول یونیدروا، کنوانسیون بیع بین المللی کالا CISG ، و قواعد اتاق بازرگانی بین المللی ICC استناد می کنند UNIDROIT, ۲۰۱۶؛ Schwenzer, ۲۰۲۰ یکی از مهم ترین مباحث در این زمینه، نحوه تفسیر شروط قراردادی است که در اسناد بین المللی به صورت استاندارد تدوین شده اند؛ مانند شروط تحویل کالا، پرداخت، ضمانت اجراها، و شروط داوری داوران بین المللی معمولا با رویکردی مبتنی بر «تفسیر هدف محور» تلاش می کنند تا قرارداد را در راستای حفظ تعادل تجاری و اجرای موثر تعهدات تحلیل کنند Born, ۲۰۲۱ از سوی دیگر، اختلافات ناشی از اجرای قراردادهای بین المللی غالبا به مسائل پیچیده ای مانند نقض اساسی قرارداد، تاخیر در تحویل، عدم پرداخت، تغییرات غیرقابل پیش بینی در شرایط اقتصادی، و ادعاهای مربوط به فورس ماژور مرتبط می شود رویه داوری بین المللی نشان می دهد که داوران در این موارد، علاوه بر بررسی مفاد قرارداد، به عرف های تجاری بین المللی و رویه های جاری در تجارت جهانی توجه می کنند Redfern & Hunter, ۲۰۱۵ همچنین، در بسیاری از آرای داوری، نقش «رفتار طرفین در طول اجرای قرارداد» به عنوان یکی از معیارهای مهم در تشخیص قصد واقعی طرفین مورد تاکید قرار گرفته است در داوری داخلی ایران نیز، اختلافات ناشی از اجرای قراردادهای بازرگانی معمولا به موضوعاتی مانند تاخیر در انجام تعهد، عدم تحویل کالا یا خدمات، اختلاف در کیفیت یا کمیت کالا، و عدم پرداخت ثمن مربوط می شود داوران در این موارد، علاوه بر مفاد قرارداد، به عرف تجاری، شرایط اقتصادی، و اصول انصاف توجه می کنند برخی آرای داوری داخلی نشان می دهد که داوران در مواردی که قرارداد مبهم است، از اصول تکمیلی حقوقی برای رفع ابهام استفاده می کنند صفایی، ۱۴۰۰ در مجموع، بررسی تطبیقی رویه داوری داخلی و بین المللی نشان می دهد که اگرچه اصول کلی تفسیر و اجرای قراردادها در هر دو حوزه مشابه اند، اما تفاوت های قابل توجهی در نحوه اعمال این اصول وجود دارد داوری داخلی بیشتر بر قواعد حقوق مدنی و عرف تجاری داخلی تکیه دارد، در حالی که داوری بین المللی بر اصول فراملی، عرف های بین المللی، و رویه های داوری جهانی استوار است این تفاوت ها موجب می شود که تحلیل اختلافات ناشی از تفسیر و اجرای قراردادهای بازرگانی در داوری تجاری، نیازمند رویکردی چندلایه و مبتنی بر شناخت دقیق نظام های حقوقی مختلف باشد این مقاله با هدف بررسی جامع اختلافات ناشی از تفسیر و اجرای قراردادهای بازرگانی داخلی و بین المللی در رویه داوری تجاری، تلاش می کند تا ضمن تحلیل اصول و قواعد حاکم بر تفسیر قراردادها، رویه های داوری داخلی و بین المللی را با یکدیگر مقایسه کرده و نقاط اشتراک و افتراق آن ها را تبیین کند همچنین، با بررسی نمونه های عملی از آرای داوری، تلاش می شود تا تصویری روشن از چگونگی مواجهه داوران با اختلافات تفسیری و اجرایی ارائه شود این پژوهش می تواند برای دانشجویان، پژوهشگران، و فعالان حوزه تجارت و داوری، به عنوان منبعی کاربردی و تحلیلی مورد استفاده قرار گیرد ۲

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

مهران امیری

دانشجوی کارشناسی ارشد رشته حقوق خصوصی دانشگاه رسالت کرمان و کارشناس رسمی دادگستری در امور بازرگانی و قراردادها

�میری، مهران،1404،بررسی حقوقی اختلافات ناشی از تفسیر و اجرای قراردادهای بازرگانی داخلی و بین المللی در رویه داوری تجاری،دومین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش و پرورش،ارومیه

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات دومین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش و پرورش15 بهمن 1404 · ارومیه